Brakial Pleksus (Kol Sinir Ağı) Yaralanması

Brakial pleksus nedir?

Boyun omurlarından çıkan sinir kökleri, köprücük kemiğinin arkasında birleşip dallanarak bir ağ oluşturur; buna brakial pleksus (kol sinir ağı) denir. Omuzdan parmak uçlarına kadar kolun bütün hareketleri ve duyusu bu ağdan geçer. Ağın herhangi bir noktasındaki zedelenme; hangi sinirin, ne kadar etkilendiğine göre omuzda, dirsekte veya elde güçsüzlük ve his kaybına yol açar. Amerikan sağlık kütüphanesi MedlinePlus'a göre bu yaralanmalar hafif bir gerilmeden, sinir kökünün omurilikten tamamen kopmasına (avülsiyon) kadar uzanan geniş bir yelpazede görülür; sonuç da bu ağırlık derecesine göre değişir.

Belirtileriniz farklı nedenlere de bağlı olabilir; boyun fıtığı, omuz sorunları ve başka sinir sıkışmaları benzer şikayetler yapabilir. Kesin değerlendirme muayeneyle yapılır.

Bebeklerde: doğumla ilişkili pleksus felci

Zor ve uzun doğumlarda, özellikle iri bebeklerde ve omzun doğum kanalında takıldığı durumlarda, bebeğin boynu ile omzu arasındaki sinir ağı gerilebilir. Amerikan Ortopedi Akademisi AAOS'a göre bunun en sık görülen biçimi, omuz ve dirseği etkileyen Erb felcidir: bebek doğduğunda bir kolunu diğeri kadar oynatmaz, kol gövdenin yanında sarkık durabilir. Sevindirici olan şudur: bu bebeklerin önemli bir bölümünde zedelenme hafiftir ve aylar içinde kendiliğinden toparlanır. Ancak hangi bebeğin kendiliğinden düzeleceği, hangisinde ileri tedavi gerekeceği ancak düzenli aralıklarla yapılan muayenelerle anlaşılır. Bu nedenle kolunu az oynatan her yenidoğan, vakit kaybetmeden hekime gösterilmeli ve takibe alınmalıdır; ilk aylardaki izlem, ileride verilecek bütün kararların temelidir.

Erişkinlerde: trafik kazaları ve düşmeler

Erişkinlerde brakial pleksus yaralanmasının en sık nedeni; motosiklet kazaları başta olmak üzere trafik kazaları, yüksekten düşmeler ve omuz ile başın zıt yönlere zorlandığı şiddetli çekilme (traksiyon) mekanizmalarıdır. Kaza sonrası kolda hareket kaybı, omuzdan ele yayılan uyuşma ve bazen dayanılmaz, yanma ve elektriklenme tarzında ağrı görülebilir. Sporcularda görülen ve birkaç dakika içinde geçen "çarpma sonrası kolun uyuşup boşalması" gibi hafif tablolar çoğunlukla kendini sınırlar; ancak geçmeyen güçsüzlük ve his kaybı, sinir ağında daha ciddi bir hasarın işaretidir ve mutlaka değerlendirilmelidir.

Değerlendirme nasıl yapılır?

İlk adım ayrıntılı muayenedir: hangi kasların çalıştığı, hangi bölgelerin hissinin azaldığı tek tek kontrol edilir; bu harita, hasarın sinir ağının neresinde olduğunu gösterir. Gerekli görülen hastalarda EMG (sinir ve kasların elektriksel çalışmasını ölçen test) ilgili bölümlerce yapılır; bu test genellikle yaralanmadan birkaç hafta sonra en doğru bilgiyi verir ve aralıklarla tekrarlanarak sinirin toparlanıp toparlanmadığı izlenir. MR gibi görüntüleme yöntemleri de sinir köklerinin durumunu değerlendirmede kullanılabilir. Göz kapağında düşme ve göz bebeğinde küçülme gibi ek bulgular, hasarın omuriliğe yakın ve daha ağır olabileceğine işaret eder; bu tür bulgular değerlendirmeyi hızlandırır.

Tedavi: çok disiplinli ve özelleşmiş merkez işi

Brakial pleksus yaralanmalarının tedavisi tek bir hekimin değil, bir ekibin işidir: ortopedi ve el cerrahisi, beyin ve sinir cerrahisi, fizik tedavi ve rehabilitasyon ile çocuk hastalarda pediatri birlikte çalışır. Hafif zedelenmelerde tedavinin temeli; eklemleri sertleşmekten koruyan egzersizler ve düzenli aralıklarla yapılan izlem muayeneleridir. Beklenen sürede toparlanma olmayan veya baştan itibaren ağır olan yaralanmalarda ise sinir onarımı, sinir nakli gibi mikrocerrahi seçenekler gündeme gelir; bu ameliyatlar, uygun hastada, bu alanda uzmanlaşmış ve deneyimli merkezlerdeki ekiplerce değerlendirilir ve yapılır. Burada kritik nokta zamandır: İngiltere sağlık sistemi NHS'in de vurguladığı gibi sinir onarımlarının başarısı, yaralanmadan sonra geçen süre uzadıkça azalır; çünkü sinirden uyarı alamayan kaslar aylar içinde güç kaybeder. Bu yüzden bu sayfanın en önemli mesajı şudur: erken değerlendirme ve gerekiyorsa doğru merkeze zamanında yönlendirme, tedavinin kendisi kadar değerlidir.

Bekleme döneminde neler yapılır?

Sinirin kendiliğinden toparlanması beklenirken kol "kaderine bırakılmaz". Fizyoterapist eşliğinde ve evde öğretilen egzersizlerle omuz, dirsek, el bileği ve parmak eklemleri her gün nazikçe hareket ettirilir; amaç, sinir toparlandığında kasların çalışacağı eklemlerin sertleşmeden (kontraktür) korunmasıdır. Bebeklerde bu egzersizler aileye öğretilir ve günlük bakımın parçası haline getirilir. Ağrı, uyku ve ruhsal yük de bu sürecin gerçek parçalarıdır; hekimle açık konuşulmalı ve gerektiğinde ilgili bölümlerden destek alınmalıdır.