Düz Tabanlık (Pes Planus): Çocukta ve Erişkinde

Düz tabanlık nedir?

Ayağın iç kenarında, yere basınca yükü yaylandıran bir kemer (ark) bulunur. Düz tabanlıkta (tıptaki adıyla pes planus) bu kemer alçaktır ya da ayakta dururken tamamen yere yaklaşır. Düz tabanlık iki ana grupta düşünülür: ayak parmak ucuna kalkınca ya da otururken kemerin belirdiği "esnek" tip ve kemerin hiçbir pozisyonda belirmediği "sert (rijit)" tip. Bu ayrım önemlidir; çünkü esnek tip çoğunlukla iyi huyludur, sert tip ise altta yatan bir kemik sorununa işaret edebilir. Belirtileriniz farklı nedenlere de bağlı olabilir; kesin değerlendirme muayeneyle yapılır.

Çocuğunuzun tabanı düzse: çoğu zaman endişeye gerek yok

Bebeklerde ve küçük çocuklarda ayak tabanı hem yağ yastıkçığı hem de bağların doğal gevşekliği nedeniyle düz görünür. Amerikan Ortopedi Akademisi AAOS'a göre çocuklardaki esnek düz tabanlıkların büyük çoğunluğu normaldir ve kemer, kaslar güçlenip bağlar toparlandıkça çoğunlukla 10 yaş civarına kadar kendiliğinden gelişir. İngiltere sağlık sistemi NHS de ağrısız düz tabanlık için çoğu zaman tedavi gerekmediğini belirtir. Evde basit bir gözlem yapabilirsiniz: çocuk parmak ucuna kalktığında kemer beliriyorsa ve ayak ağrısızsa, bu büyük olasılıkla esnek ve iyi huylu tiptir. Böyle bir çocuğun koşmasına, oynamasına ve spor yapmasına engel yoktur; çıplak ayakla kumda, çimende yürümek ayak kaslarını çalıştırır.

Hangi çocukta değerlendirme gerekir?

Şu durumlarda düz tabanlık "kendiliğinden düzelir" diye beklenmemeli, muayene planlanmalıdır: ayakta ya da baldırda ağrı, çabuk yorulma ve oyun sırasında sık dinlenme isteği; topallamaya veya aktiviteden kaçınmaya yol açan şikayet; parmak ucuna kalkınca da belirmeyen sert (rijit) taban; tek ayakta olan düz tabanlık; ayakkabının hep aynı biçimde ve hızla yamulması; ergenlik çağında yeni başlayan ve giderek artan ağrılı düz tabanlık. Sert ve ağrılı tipte, ayak kemikleri arasında doğuştan gelen bir yapışıklık (tarsal koalisyon) gibi nedenler bulunabilir; bunun ayrımı muayene ve gerekli görülürse görüntülemeyle yapılır.

Erişkinde sonradan gelişen düz tabanlık: kemeri taşıyan tendon

Çocukluğunda kemeri normal olan bir erişkinde kemerin yıllar içinde çökmesinin en sık nedenlerinden biri, kemeri iç taraftan asıp taşıyan tibialis posterior tendonunun yıpranması ve zayıflamasıdır. AAOS'a göre bu tablo kadınlarda, 40 yaş üzerinde, kilo fazlalığı, şeker hastalığı ve tansiyon yüksekliği olanlarda daha sık görülür. Tipik şikayet; iç bileğin ve kemerin iç kenarının ağrıması, uzun yürüyüşle artan yorgunluk, zamanla kemerin gözle görülür biçimde alçalması ve topuğun dışa dönmesidir. Erken dönemde tedavinin temeli ameliyatsızdır: aktivite düzenlemesi, hekim kontrolünde ağrı tedavisi, uygun tabanlık veya bilek desteği ve fizik tedavi-egzersiz. İlerlemiş, ameliyatsız tedaviye yanıt vermeyen şekil bozukluklarında cerrahi seçenekler, bu konuda deneyimli merkezlerde değerlendirilebilir. Önemli olan, yeni başlayan iç bilek ağrısını "yürümekten, yaşlılıktan" sayıp yıllarca ertelememektir; erken dönemde yakalanan tendon sorununun yönetimi daha kolaydır.

Tabanlık gerçekleri: neye yarar, neye yaramaz?

Tabanlık konusunda iki gerçeği ayırmak gerekir. Birincisi: ağrısı olan kişide uygun bir tabanlık, yükü dağıtarak ve kemeri destekleyerek ağrıyı ve yorgunluğu azaltabilir; bu, tabanlığın gerçek ve işe yarayan görevidir. İkincisi: NHS'in de belirttiği gibi tabanlık ayağın şeklini kalıcı olarak değiştirmez; yani kemeri yeniden "inşa etmez", çocukta kemerin gelişimini de hızlandırmaz. Bu nedenle ağrısız esnek düz tabanlıkta rutin tabanlık önerilmez; ağrılı durumlarda ise tabanlığa muayene sonrası, ihtiyaca göre karar verilir. "Bu tabanlıkla düz tabanlık tamamen düzelir" iddiasıyla satılan ürünlere karşı temkinli olun.