Omurga Çökme Kırığı ve Çimentolama (Vertebroplasti/Kifoplasti)

Omurga çökme kırığı nedir, neden olur?

Omurgamız, üst üste dizilmiş omur adı verilen kemiklerden oluşur. Osteoporozda bu kemiklerin iç yapısı zayıflar ve omurun ön kısmı, üzerine binen yükle ezilip alçalabilir; buna çökme (kompresyon) kırığı denir. Amerikan Ortopedi Akademisi AAOS'a göre bu kırıklar, osteoporozun en sık görülen kırık tipidir ve ağır bir kaza gerekmeden, öne eğilme, bir şey kaldırma, öksürme ya da hafif bir düşmeyle bile oluşabilir. Bir kısmı ise hiç belirgin ağrı yapmadan "sessizce" gelişir; boy kısalması ve artan kamburluk bazen tek işaret olabilir.

Belirtiler ve tanı

En tipik tablo, ileri yaştaki bir kişide ani başlayan, ayakta durmakla ve yürümekle artan, yatınca bir miktar azalan bel veya sırt ağrısıdır. Ağrı çoğunlukla kırılan omurun hizasındadır. Tanı muayene ve röntgenle konur; hekim gerekli görürse MR (manyetik rezonans görüntüleme) ister. MR'ın önemli bir katkısı, kırığın yeni mi eski mi olduğunu ayırt edebilmesidir; bu ayrım tedavi kararlarını doğrudan etkiler. Belirtileriniz farklı nedenlere de bağlı olabilir; kesin değerlendirme muayene ve gerekli görülürse görüntüleme ile yapılır.

Önce ameliyatsız tedavi

Bu kırıkların büyük çoğunluğu, kemiğin kendi iyileşme gücüyle 6-12 hafta içinde kaynar ve ağrı giderek azalır. İlk basamak; hekim kontrolünde ağrı tedavisi, ilk günlerde kısa süreli dinlenme ve sonrasında kademeli olarak hareketlenmedir. Uzun süre yatakta kalmak kasları ve kemiği daha da zayıflattığı için önerilmez. Bazı hastalarda ağrıyı azaltmak ve gövdeyi desteklemek için bir süre korse kullanılabilir; süresine ve tipine hekim karar verir. Ağrı yatıştıkça, sırt kaslarını güçlendiren egzersizler ve fizik tedavi iyileşmeyi destekler.

Çimentolama: vertebroplasti ve kifoplasti nedir?

MedlinePlus'a göre vertebroplasti, ciltten girilen bir iğne ile çöken omurun içine özel bir kemik çimentosu verilmesi işlemidir; kifoplastide ise çimentodan önce omurun içinde küçük bir balon şişirilerek çökmüş kemik bir miktar yükseltilmeye çalışılır. Amaç, kırık omuru içeriden sabitleyerek ağrıyı azaltmaktır. Bu işlemler her kırıkta ve her hastada gerekmez: genel yaklaşım, önce birkaç hafta ameliyatsız tedavinin denenmesi; buna rağmen günlük yaşamı ileri derecede kısıtlayan, dinmeyen ağrısı olan ve görüntülemede kırığı hâlâ "taze" görünen seçilmiş hastalarda çimentolamanın gündeme gelmesidir. Bilimsel çalışmalarda işlemin yararının hasta seçimine göre değiştiği gösterilmiştir; yani çimentolama bir mucize değildir, doğru hastada bir seçenektir. Uygun hastada bu işlemler, bu alanda deneyimli merkezlerde ve uzmanlaşmış ekiplerce değerlendirilir. Her girişimde olduğu gibi çimento sızıntısı ve komşu omurlarda yeni kırık gibi riskler vardır; karar, beklenen yarar ile bu riskler tartılarak verilir.

Asıl mesele: osteoporozun kendisini tedavi etmek

Kırığın iyileşmesi ya da çimentolanması, kemik erimesini ortadan kaldırmaz. İngiltere sağlık sistemi NHS'e göre osteoporoza bağlı bir kırık geçiren kişide yeni kırık riski artar; bu nedenle kırık sonrası dönemde kemik yoğunluğu ölçümü (DEXA) ve osteoporozun kendisine yönelik tedavi planlanması büyük önem taşır. Yeterli kalsiyum ve D vitamini alımı, düzenli yürüyüş ve denge egzersizleri, sigaradan uzak durma ve evde düşme riskinin azaltılması (halı kenarları, kaygan zemin, yetersiz aydınlatma) tedavinin destekleyicileridir; kemiği güçlendiren ilaç tedavilerine ise hekim, kişiye göre karar verir. "Kırık tedavi edildi, iş bitti" düşüncesi, bu hastalıkta en sık yapılan hatadır.