Gelişimsel Kalça Displazisi (Asistan Rehberi)
Graf ultrasonografisinden Pavlik bandajına ve açık redüksiyona, yaş basamaklarına göre GKD tanı ve tedavi akışını ulusal tarama programı bağlamında özetleyen eğitim rehberi.
Bu bölüm hekim ve asistan hekimlere yöneliktir; klinik karar desteği değildir. Hasta iseniz Hasta Bilgisi sekmesindeki rehber sizin için hazırlandı.
Bu içerik hekim ve asistan hekimlere yönelik eğitim materyalidir; hasta tedavisi bireysel değerlendirme gerektirir.
Bir bakışta
- GKD tek bir hastalık değil spektrumdur: asetabular displazi, subluksasyon ve dislokasyon; teratolojik çıkık ayrı değerlendirilir.
- Başlıca riskler makat geliş, aile öyküsü, kız bebek, ilk doğum, oligohidramnios ve sıkı kundaktır; sol kalça daha sık tutulur.
- Yenidoğanda Barlow ve Ortolani; 3. aydan sonra en güvenilir bulgu abduksiyon kısıtlılığıdır.
- 0-6 ayda tanı aracı Graf yöntemiyle kalça USG'sidir; ossifikasyon çekirdeği belirdikten (4-6 ay) sonra direkt grafiye geçilir.
- Ulusal tarama programı selektiftir: tüm bebeklere 3.-4. haftada klinik kalça muayenesi; USG yalnızca muayenesi şüpheli olan veya risk faktörü taşıyan bebeklere, ilk 3-6 hafta içinde. 3. haftadan önce çekilen USG fizyolojik immatüriteye bağlı yalancı pozitif verebilir.
- Tedavi yaş basamaklıdır: 0-6 ay Pavlik bandajı, 6-18 ay artrografi eşliğinde kapalı redüksiyon ve pelvipedal alçı, 18 ay üzeri sıklıkla açık redüksiyon ve osteotomiler.
- En korkulan iatrojenik sonuç femur başı avasküler nekrozudur; aşırı abduksiyon ve zorlamalı redüksiyondan kaçınmak temel korunmadır.
Tanım, epidemiyoloji, mekanizma
- Tanım: femur başı ile asetabulum arasındaki gelişimsel uyumsuzluk yelpazesi; sığ asetabulumdan redükte edilemeyen çıkığa kadar uzanır ve doğumdan sonra da ilerleyebilen dinamik bir süreçtir.
- Artrogripozis ve miyelodisplazi zeminindeki teratolojik çıkıklar bu algoritmanın dışındadır; doğumda fikse ve serttirler.
- USG taramasında displazi sıklığı 100 canlı doğumda 1-2, gerçek çıkık binde 1-2 düzeyindedir; kız bebeklerde yaklaşık 4 kat, sol kalçada yaklaşık %60 oranında görülür.
- Geleneksel sıkı kundak uygulaması kalçayı ekstansiyon-adduksiyonda kilitleyerek riski artırır; ülkemizde ailelere abduksiyona izin veren sarma önerilir.
- Mekanizma çok etkenlidir: intrauterin sıkışma (makat, oligohidramnios, ilk bebek), maternal hormonlara bağlı ligament gevşekliği ve doğum sonrası pozisyonlama birlikte rol oynar.
Sınıflama
Bebek kalçasının ultrasonografik sınıflaması Graf tarafından tanımlanmıştır (Graf, 1980). Standart kesitte alfa açısı kemik çatıyı, beta açısı kıkırdak çatıyı ölçer. Radyografik dönemde Tönnis evrelemesi ve ossifikasyon merkezinden bağımsız çalışan IHDI sınıflaması (Narayanan ve ark., 2015) kullanılır. Tablo, Graf tiplerini pratik karşılıklarıyla özetler.
| Graf tipi | Ölçüt | Anlamı | Yönetim yaklaşımı |
|---|---|---|---|
| I | Alfa 60 ve üzeri | Olgun kalça | Tedavi gerekmez |
| IIa | Alfa 50-59, bebek 3 aydan küçük | Fizyolojik immatürite | Aralıklı USG kontrolü; yaşa uygun olgunlaşma yoksa (IIa eksi) tedavi başlanır |
| IIb | Alfa 50-59, bebek 3 aydan büyük | Gecikmiş ossifikasyon, displazi | Abduksiyon ortezi veya Pavlik bandajı |
| IIc | Alfa 43-49, beta 77'nin altında | Kritik eşikteki kalça | Tedavi başlanır, yakın USG takibi |
| D | Alfa 43-49, beta 77'nin üzerinde | Desantralize olmaya başlamış kalça | Redüksiyon hedefli tedavi (Pavlik, olmazsa kapalı redüksiyon) |
| III | Alfa 43'ün altında, labrum yukarı itilmiş | Disloke kalça, kıkırdak çatı deforme | Erken dönemde Pavlik denenebilir; başarısızsa kapalı redüksiyon ve alçı |
| IV | Labrum baş ile asetabulum arasına katlanmış | Disloke kalça, interpozisyon | Kapalı redüksiyon denenir; sıklıkla açık redüksiyon gerekir |
Değerlendirme
Muayene sırası:
- İnspeksiyon: uyluk-kasık pili asimetrisi (tek başına özgül değildir), bacak boyu farkı, yürüyen çocukta topallama ve artmış lomber lordoz.
- Galeazzi testi: sırtüstü, kalça ve dizler fleksiyonda iken diz yüksekliklerinin karşılaştırılması; tek taraflı çıkıkta kısalık görülür.
- Abduksiyon ölçümü: kalçalar 90 derece fleksiyonda iki yan simetrik açılmalıdır; 3. aydan sonra en değerli bulgu abduksiyon kısıtlılığıdır.
- Barlow testi: adduksiyon ve hafif posterior itme ile redükte kalçanın çıkarılabilirliği (instabilite).
- Ortolani testi: abduksiyon ve trokanter itişi ile çıkık kalçanın yerine gelirken alınan klank hissi; bu manevralar yenidoğan dönemine özgüdür, haftalar içinde kaybolur.
Ultrasonografi: standart Graf kesitinde düz ilium kenarı, iliumun alt ucu ve labrum aynı planda görülmelidir; alfa 60 ve üzeri, femur başı örtünmesi yüzde 50 ve üzeri normal kabul edilir. Dinamik incelemede stres altında başın yer değiştirmesi instabiliteyi gösterir.
Direkt grafi (4-6 aydan sonra): Hilgenreiner ve Perkin çizgileri çizilir; baş çekirdeği iç alt kadranda olmalıdır. Asetabular indeks yenidoğanda 30 derecenin, 1 yaş civarında yaklaşık 25 derecenin altında beklenir; Shenton hattının kırılması subluksasyonu düşündürür. Görüntüleme endikasyonu selektiftir: ulusal program tüm bebeklere 3.-4. haftada klinik muayeneyi, muayene bulgusu şüpheli olan veya risk faktörü taşıyan bebeklere (makat geliş, ailede GKD öyküsü, klinik instabilite; ayrıca oligohidramnios ve paketleme bulguları) ilk 3-6 hafta içinde Graf USG'sini öngörür. Muayenesi normal ve risksiz bebekte rutin USG beklenmez; buna karşılık risk grubundaki bebek, USG randevusu planlanmadan izlemden çıkarılmamalıdır. AAOS 2014 kılavuzu da evrensel USG taramasına karşı orta düzey kanıt bildirip bu risk gruplarında 6 aydan önce selektif görüntülemeyi önerir.
Tedavi algoritması
- Yenidoğanda instabilite var ancak USG tip I-IIa ise → 3-4 hafta sonra kontrol USG; çoğu kalça kendiliğinden olgunlaşır.
- 0-6 ayda displazi veya redükte edilebilir çıkık ise → Pavlik bandajı: kalçalar 90-100 derece fleksiyonda, abduksiyon zorlanmadan; haftalık klinik ve USG takibi.
- Pavlik ile 3-4 hafta içinde redüksiyon sağlanamadıysa → bandaj sonlandırılır (posterior duvarı aşındıran "Pavlik hastalığından" kaçınmak için) → sert abduksiyon ortezi veya kapalı redüksiyon planlanır.
- 6-18 ay arası veya Pavlik başarısız ise → genel anestezi altında artrografi eşliğinde kapalı redüksiyon; güvenli bölge darsa adduktor tenotomi eklenir → pelvipedal alçı ve kesitsel görüntüleme (MR/BT) ile doğrulama.
- Kapalı redüksiyon başarısız veya çocuk 18 aydan büyük ise → açık redüksiyon (12 aydan küçükte medial, sonrasında anterior yaklaşım); 18 ay üzerinde sıklıkla femoral kısaltma-derotasyon ve gerektiğinde pelvik osteotomi (Salter, Pemberton/Dega) eklenir.
- Her basamaktan sonra rezidüel displazi iskelet matüritesine dek aralıklı grafilerle izlenir; adolesan ve genç erişkinde semptomatik rezidüel displazide periasetabular osteotomi gündeme gelir.
Cerrahi teknik özeti
Kapalı redüksiyon ve pelvipedal alçı basamakları:
- Pozisyon ve hazırlık: genel anestezi, supin; artrografi ile eklem içi görüntüleme.
- Redüksiyon: nazik traksiyon, fleksiyon ve kademeli abduksiyon; zorlamalı manevra yapılmaz. Artrogramda medialdeki kontrast birikiminin birkaç milimetreyi (yaklaşık 5 mm) geçmemesi konsantrik redüksiyonu gösterir.
- Stabilite: maksimum abduksiyon ile redislokasyon açısı arasındaki güvenli bölge belirlenir; darsa perkütan adduktor tenotomi ile genişletilir.
- Tespit: "insan pozisyonunda" (90-100 derece fleksiyon, 40-50 derece abduksiyon, asla 60 derece üzeri zorlamalı abduksiyon değil) pelvipedal alçı; aynı seansta kesitsel görüntüleme ile teyit.
- İzlem: alçı yaklaşık 6. haftada kontrol edilip yenilenir, toplam süre 3 ay civarıdır; sonrasında abduksiyon ortezine geçilir ve düzenli grafi takibi sürer.
Sınav incisi
Soru 1. Beş haftalık kız bebeğin kalça USG'sinde alfa açısı 46 derece, beta açısı 82 derece ve femur başı desantralize izleniyor. Graf sınıflamasına göre bu kalça hangi tiptir?
- Tip IIa
- Tip IIb
- Tip IIc
- Tip D
- Tip III
Doğru yanıt: D. Alfa 43-49 aralığında iken beta 77'nin üzerine çıkmışsa kıkırdak çatı yetmezliği başlamış, kalça desantralize olmuş demektir; bu tip D'dir ve izlem değil aktif tedavi gerektirir. Aynı alfa aralığında beta 77'nin altındaysa tip IIc'dir.
Soru 2. Dört aylık bebekte tek taraflı GKD şüphesinde en güvenilir muayene bulgusu hangisidir?
- Ortolani pozitifliği
- Kalça abduksiyonunda kısıtlılık
- Pili asimetrisi
- Barlow pozitifliği
- Trendelenburg belirtisi
Doğru yanıt: B. Yenidoğan döneminden sonra kapsül ve adduktorlar kısaldığından Ortolani ve Barlow negatifleşir; pili asimetrisi sağlıklı bebeklerde de sıktır. Bu yaşta en değerli bulgu abduksiyon kısıtlılığıdır; Trendelenburg yürüme çağının bulgusudur.
Soru 3. Pavlik bandajı ile izlenen bebekte aşırı fleksiyonun bilinen komplikasyonu aşağıdakilerden hangisidir?
- Femoral sinir felci
- Siyatik sinir felci
- Asetabulumun anterior duvar erozyonu
- Femur cisim kırığı
- Obturator sinir felci
Doğru yanıt: A. Bandajda 100 dereceyi belirgin aşan fleksiyon inguinal bölgede femoral siniri baskılar; kuadriseps kasılmasının kaybolmasıyla fark edilir ve fleksiyon azaltılınca genellikle düzelir. Aşırı abduksiyonun bedeli ise avasküler nekrozdur.
Komplikasyonlar
| Komplikasyon | Önleme | Yönetim |
|---|---|---|
| Femur başı avasküler nekrozu | 60 derece üzeri abduksiyondan ve zorlamalı redüksiyondan kaçınma, dar güvenli bölgede tenotomi | Uzun süreli izlem; baş deformitesine göre kapsama ve uzunluk eşitleme cerrahileri |
| Redislokasyon, redüksiyon kaybı | Alçı pozisyonunun doğruluğu, alçı sonrası kesitsel görüntüleme ile teyit | Yeniden redüksiyon; tekrarında açık redüksiyon |
| Rezidüel asetabular displazi | İskelet matüritesine kadar düzenli radyografik izlem | Yaşa göre Salter veya Pemberton/Dega; adolesanda periasetabular osteotomi |
| Pavlik hastalığı (posterior duvar erozyonu) | Redükte olmayan kalçada bandajın 3-4 haftadan uzun sürdürülmemesi | Bandajı sonlandırıp kapalı veya açık redüksiyona geçiş |
| Femoral sinir felci | Bandajda aşırı fleksiyondan kaçınma, her kontrolde kuadriseps kontrolü | Fleksiyonun azaltılması veya bandaja ara verilmesi; genellikle geri dönüşlüdür |
| Alçı sorunları (cilt yarası, pozisyon kaybı) | Yastıklama, aile eğitimi, pencere açılması | Alçı revizyonu, cilt bakımı |
Vaka Soruları
Vaka 1. Makat gelişle doğan, ailesinde kalça çıkığı öyküsü bulunan 3 haftalık kız bebek sağlam çocuk izlemine getiriliyor. Kalça muayenesinde Barlow ve Ortolani negatif, abduksiyon iki yanlı simetrik ve pili asimetrisi yok. Ne yaparsınız?
Yanıt: Muayenesi normal olsa bile bu bebek risk grubundadır ve Graf yöntemiyle kalça ultrasonografisi planlanmalıdır. Makat geliş ve ailede GKD öyküsü, klinik instabilite olmasa dahi görüntüleme endikasyonu oluşturan risk faktörleridir; inceleme ilk 3-6 hafta içinde yapılmalıdır. Üçüncü haftadan önce çekilen USG fizyolojik immatüriteye bağlı yalancı pozitiflik verebileceğinden erkene çekmenin bir yararı yoktur. Kritik nokta, risk grubundaki bebeğin USG randevusu planlanmadan izlemden çıkarılmamasıdır; normal muayene tek başına güvence değildir.
Vaka 2. Altı haftalık kız bebekte sol kalça USG'sinde alfa açısı 45 derece, beta açısı 71 derece ölçülüyor; femur başı örtünmesi azalmış ancak baş santralize. Ne yaparsınız?
Yanıt: Alfa 43-49 aralığında ve beta 77'nin altında olduğundan bu kalça Graf tip IIc'dir; yani izlemle geçiştirilecek bir immatürite değil, kritik eşikte bir kalçadır ve aktif tedavi başlanmalıdır. Bu yaş aralığında (0-6 ay) standart yaklaşım Pavlik bandajıdır; kalçalar 90-100 derece fleksiyonda tutulur, abduksiyon zorlanmaz. Haftalık klinik ve ultrasonografik takiple alfa açısının olgunlaşması izlenir. Aşırı abduksiyondan kaçınmak, en korkulan iatrojenik sonuç olan femur başı avasküler nekrozundan korunmanın temel yoludur.
Vaka 3. Dört aylık erkek bebek, "uyluk pilileri asimetrik" notuyla getiriliyor. Muayenede Barlow ve Ortolani negatif, ancak kalçalar 90 derece fleksiyondayken sağ abduksiyon sola göre belirgin kısıtlı ve Galeazzi testinde sağ diz daha alçak. Ne yaparsınız?
Yanıt: Ortolani ve Barlow'un negatif olması çıkığı dışlamaz; bu manevralar yenidoğan dönemine özgüdür ve kapsül ile adduktorların kısalmasıyla haftalar içinde kaybolur. Üçüncü aydan sonra en güvenilir bulgu abduksiyon kısıtlılığıdır ve bu olguda pozitif Galeazzi testiyle birlikte tek taraflı çıkığı düşündürmektedir; pili asimetrisi ise tek başına özgül değildir. Bu yaşta ossifikasyon çekirdeği genellikle 4-6 ayda belirir; ultrasonografi bu döneme kadar tanı aracı olarak kullanılabilir, çekirdek belirdikten sonra değerlendirme giderek ön-arka pelvis grafisine kayar. Grafide Hilgenreiner ve Perkin çizgileriyle baş çekirdeğinin iç alt kadranda olup olmadığı, asetabular indeks ve Shenton hattının bütünlüğü değerlendirilir. Tanı doğrulanırsa tedavi 0-6 ay basamağına göre planlanır: bu yaşta Pavlik bandajı hâlâ denenebilir, ancak sabit çıkık ve belirgin abduksiyon kısıtlılığı varlığında başarı şansı düşüktür ve 3-4 hafta içinde redüksiyon sağlanmazsa sürdürülmemelidir. Bandajla redükte edilemeyen kalçada genel anestezi altında artrografi eşliğinde kapalı redüksiyon ve pelvipedal alçı gündeme gelir.
Vaka 4. Graf tip III sol kalça nedeniyle 5 haftadır Pavlik bandajı takılan 3 aylık bebek kontrole geliyor. Kontrol USG'sinde femur başı hâlâ desantralize; aile bandajı düzenli kullandıklarını belirtiyor. Ne yaparsınız?
Yanıt: Pavlik bandajı 3-4 hafta içinde redüksiyon sağlamadıysa sürdürülmemeli, sonlandırılmalıdır; redükte olmayan kalçada bandajın uzatılması, femur başının asetabulum posterior duvarını aşındırdığı "Pavlik hastalığı" tablosuna yol açar ve sonraki redüksiyonu zorlaştırır. Burada 5 haftaya uzatılmış olması, algoritmanın en sık atlanan basamağıdır. Bandaj kesildikten sonra sert abduksiyon ortezi ya da doğrudan genel anestezi altında artrografi eşliğinde kapalı redüksiyon ve pelvipedal alçı planlanır. Bu kontrolde ayrıca aktif diz ekstansiyonu, yani kuadriseps işlevi değerlendirilmelidir; bandajda aşırı fleksiyon, kabaca 110-120 dereceyi aşan konumlar, femoral sinir felcine yol açabilir ve bu tablo fleksiyon azaltıldığında ya da bandaj çıkarıldığında çoğunlukla geri döner.
Vaka 5. Dokuz aylık bebekte genel anestezi altında kapalı redüksiyon uygulanıyor. Artrogramda medialdeki kontrast birikimi yaklaşık 10 mm ölçülüyor ve redüksiyon ancak 65-70 derece abduksiyonda korunabiliyor; bu açının altında kalça redislokasyona gidiyor. Ne yaparsınız?
Yanıt: Bu tablo hem konsantrik olmayan bir redüksiyonu hem de dar bir güvenli bölgeyi gösterir; medial kontrast birikiminin yaklaşık 5 mm'yi aşmaması konsantrik redüksiyon ölçütüdür. Kalçayı 60 derece üzerinde zorlamalı abduksiyonda alçıya almak en korkulan iatrojenik sonuç olan femur başı avasküler nekrozunu davet eder; bu nedenle abduksiyonu artırarak stabilite satın almak kabul edilemez. Doğru yaklaşım, güvenli bölgeyi perkütan adduktor tenotomi ile genişletmek ve tespiti "insan pozisyonunda" (90-100 derece fleksiyon, 40-50 derece abduksiyon) yapmaktır. Aynı seansta kesitsel görüntüleme (MR/BT) ile redüksiyon teyit edilmeli; konsantrik redüksiyon yine sağlanamıyorsa açık redüksiyona geçilmelidir.
Kaynaklar
- Graf R. The diagnosis of congenital hip-joint dislocation by the ultrasonic compound treatment. Arch Orthop Trauma Surg 1980;97(2):117-133. (orijinal sınıflama makalesi)
- American Academy of Orthopaedic Surgeons. Detection and Nonoperative Management of Pediatric Developmental Dysplasia of the Hip in Infants up to Six Months of Age: Clinical Practice Guideline, 2014. aaos.org (PDF)
- Bilgili F, Sağlam Y. 0-6 ay çocuklarda gelişimsel kalça displazisi (GKD) tedavisi. TOTBİD Dergisi 2014;13(5):396-402. dergi.totbid.org.tr
- Sungur İ, Çetinus ME. 18 ay üstü çocuklarda gelişimsel kalça displazisi ve tedavisi. TOTBİD Dergisi 2014;13(5):412-425. dergi.totbid.org.tr
- T.C. Sağlık Bakanlığı HSGM. Gelişimsel Kalça Displazisi Tarama Programı. hsgm.saglik.gov.tr
- Narayanan U ve ark. Reliability of a new radiographic classification for developmental dysplasia of the hip (IHDI). J Pediatr Orthop 2015;35(5):478-484.
Bu alanda radardan
Literatür Radarı'nın bu daldaki son kayıtları. Otomatik listelenir; seçilmiş okuma önerisi ya da klinik tavsiye değildir.
- Çocuk kırığında istismar şüphesi: spiral kırık tek başına suçlayıcı değilThe American Journal of Nursing · Eylül 2026
- İnternetteki ebeveyn kaynakları sınıfta kaldı: okunabilirlik önerilen düzeyin üstündeJ Pediatr Soc North Am · Ağustos 2026
- Çocuk dirseğinde koronal makaslama kırıkları için sınıflama güncellemesi önerisiÇok merkezli çalışmaArch Orthop Trauma Surg · Ağustos 2026
İlgili Konular
OrtoAsistan 7/24 genel bilgi verir; tüm randevu yolları Randevu sayfasında.
Sürüm: 72fffb48 · Hekimin bilgisi ve izniyle yayımlanmıştır · Çıktı kaynağı: 24 Ağustos 2026
ACİL DURUMDA 112. Bu belge bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerine geçmez. Hekiminizin size özel verdiği talimat her zaman önceliklidir.
Hazırlayan: site editörlüğü · Doç. Dr. Orhan Balta'nın bilgisi ve izniyle yayımlanmıştır; sayfa sayfa hekim incelemesi sürmektedir.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerine geçmez. Hekiminizin size özel verdiği talimat ve taburculuk önerileri her zaman önceliklidir.