Kemik Enfeksiyonu (Osteomiyelit) ve Eklem Enfeksiyonu

Kemik enfeksiyonu (osteomiyelit) nedir?

Kemik, canlı ve kanlanan bir dokudur; mikroplar kemiğe ya kan yoluyla vücudun başka bir yerinden taşınarak ya da açık kırık, derin yara veya ameliyat bölgesinden doğrudan girerek yerleşebilir. Amerikan Ortopedi Akademisi AAOS'a göre kemik enfeksiyonları her yaşta görülebilir; ancak giriş yolu yaşa göre değişir. Mikrop kemiğe yerleştiğinde bölgede ağrı, hassasiyet, şişlik, ısı artışı ve çoğu zaman ateş gelişir. Enfeksiyon zamanında tanınmazsa kemiğin bir bölümünün kanlanması bozulabilir ve ölü kemik parçaları oluşabilir; bu aşamadan sonra tedavi belirgin şekilde zorlaşır ve uzar.

Belirtileriniz farklı nedenlere de bağlı olabilir; kesin değerlendirme muayene, kan tahlilleri ve gerekli görülürse görüntüleme ile yapılır.

Kemik enfeksiyonu ile eklem enfeksiyonu aynı şey mi?

Hayır; ikisi komşu ama farklı sorunlardır. Osteomiyelitte mikrop kemiğin kendisindedir; ağrı kemik üzerindedir ve günler içinde artar. Septik artritte ise mikrop eklemin içindeki sıvıya yerleşir: eklem şiş, sıcak ve ileri derecede ağrılıdır, çoğu zaman en küçük hareket bile çok ağrılıdır ve çoğu zaman ateş eşlik eder. İngiltere sağlık sistemi NHS'e göre septik artrit, saatler-günler içinde eklem kıkırdağına kalıcı zarar verebildiği için acil değerlendirilmesi gereken bir tablodur. Küçük çocuklarda ikisi bir arada da bulunabilir; çünkü kemiğin uç kısmındaki enfeksiyon komşu ekleme geçebilir. Bu yüzden "kemik mi, eklem mi" ayrımını evde yapmaya çalışmak yerine, ateşle birlikte şiş ve hareket ettirilemeyen bir eklemi aynı gün hekime göstermek gerekir.

Çocukta ve erişkinde farklı yüzler

Çocuklarda kemikler hızla büyüdüğü için kanlanması en zengin bölgeler, uzun kemiklerin uçlarına yakın kısımlardır; kan yoluyla taşınan mikroplar en çok buraya yerleşir. Tipik tablo; ateş, tek bir kol ya da bacakta giderek artan ağrı, o bölgeye dokunulmasına izin vermeme ve çocuğun bacağını kullanmaması, basmak istememesi ya da topallamasıdır. Küçük çocuk ağrısını anlatamayabilir; "huzursuz, ateşli ve bacağını kullanmıyor" tablosu tek başına bile değerlendirme nedenidir. Erişkinde ise kan yoluyla bulaş daha nadirdir; enfeksiyon daha çok açık kırık, ameliyat bölgesi, platin-protez çevresi veya uzun süredir iyileşmeyen derin yaralardan kaynaklanır. Ameliyat ya da yara sonrası haftalar-aylar içinde artan ağrı, kızarıklık, akıntı veya tekrar açılan yara, kemik enfeksiyonu yönünden değerlendirilmelidir.

"Romatizma sandık, bekledik" tuzağı

Kemik ve eklem enfeksiyonlarında en sık kaybedilen şey zamandır. Ateşle birlikte tek bir bölgede artan ağrı; "romatizma", "soğuk aldı", "büyüme ağrısı" ya da "yorgunluk" sanılarak evde beklendiğinde mikrop kemikte ilerler. Oysa aradaki fark çoğu zaman tablodan bellidir: romatizmal ağrılar çoğu zaman birden fazla eklemi ilgilendirir, aylar içinde gider gelir ve yüksek ateşle seyretmez. Enfeksiyon ise çoğunlukla tek bölgededir, günler içinde kötüleşir ve ateş, halsizlik gibi genel hastalık belirtileri eşlik eder. Emin olunamayan her durumda karar evde değil muayenede verilmelidir; birkaç günlük gecikme bile tedavinin şeklini değiştirebilir.

Gerçekçi beklenti: erken tanı, uzun tedavi

Tanı; muayene, kan tahlilleri (iltihap değerleri), kan kültürü ve görüntüleme ile konur; MedlinePlus'a göre hangi mikrobun sorumlu olduğunu belirlemek için bazen kemikten örnek alınması (biyopsi) da gerekir, çünkü doğru antibiyotik seçimi buna dayanır. Tedavinin bel kemiği, hekimin planladığı ve çoğu zaman haftalarca süren antibiyotik tedavisidir; ilk dönem genellikle damar yoluyla, hastanede başlar. Ölü kemik dokusu ya da iltihap birikimi (apse) oluşmuşsa antibiyotik tek başına yetmez; enfekte dokunun cerrahi olarak temizlenmesi gerekir ve bu temizlik bazen birden fazla seansta yapılır. Platin veya protez çevresindeki enfeksiyonlar ile kronikleşmiş kemik enfeksiyonları daha karmaşıktır; bu tablolar, bu konuda deneyimli merkezlerde değerlendirilir. Burada en önemli nokta sabırdır: kendini iyi hissedince ilacı bırakmak, enfeksiyonun sessizce devam edip aylar sonra yeniden alevlenmesine zemin hazırlar.

Diyabetik ayak: kemiğe uzanan sessiz yol

Şeker hastalığı olan kişilerde ayaktaki his azlığı ve dolaşım bozukluğu nedeniyle küçük bir yara fark edilmeden derinleşebilir ve mikrop yara tabanından kemiğe ulaşabilir. Uzun süredir kapanmayan, derinleşen ya da kötü kokulu akıntısı olan ayak yarası, altındaki kemikte enfeksiyon yönünden mutlaka değerlendirilmelidir. Şeker hastalarının ayaklarını her gün gözden geçirmesi ve iyileşmeyen her yarayı erken dönemde hekime göstermesi, kemiğe ulaşmış bir enfeksiyonun tedavisinden çok daha kolaydır.