Skolyoz (Omurganın Yana Eğriliği)

Skolyoz nedir, neden olur?

Omurgaya arkadan bakıldığında normalde düz bir hat görülür; skolyozda bu hat yana doğru "S" veya "C" biçiminde eğrilir. İngiltere sağlık sistemi NHS'e göre ergenlerdeki skolyozların büyük çoğunluğunda belirli bir neden bulunamaz; buna idiyopatik skolyoz denir. Yani aile bir şeyi yanlış yapmamıştır: eğrilik çökme, düşme, ağır çanta taşıma ya da kötü oturma yüzünden gelişmez. Daha az görülen bir kısım skolyoz ise doğuştan omur şekli farklılıklarına veya kas-sinir hastalıklarına bağlıdır; bu ayrımı hekim muayenede yapar. Kız çocuklarında eğriliğin ilerleme olasılığı erkeklere göre daha yüksektir; bu nedenle takip aralıkları kişiye göre planlanır.

Belirtileriniz farklı nedenlere de bağlı olabilir; kesin değerlendirme muayene ve gerekli görülürse görüntüleme ile yapılır.

Evde ve okulda nasıl fark edilir? Öne eğilme testi

Skolyoz çoğunlukla ağrı yapmadığı için genellikle gözle fark edilir: bir omzun diğerinden yüksek durması, bir kürek kemiğinin daha belirgin çıkıntı yapması, bel çizgilerinin eşit olmaması, giysilerin ve etek boyunun hep bir yana kayması ilk ipuçlarıdır. En bilinen basit kontrol, öne eğilme (Adams) testidir: çocuk dizlerini bükmeden, kolları serbest sarkacak şekilde öne eğilir; arkadan bakıldığında sırtın veya belin bir yarısı diğerinden kabarık görünüyorsa bu, omurganın dönmesine bağlı olabilir ve muayene gerektirir. Bazı okullarda yapılan taramalar da bu teste dayanır. Şunu bilmek önemlidir: bu gözlemler yalnızca şüphe uyandırır, tanı koymaz; eğriliğin olup olmadığı ve derecesi muayene ve gerekli görülürse ayakta çekilen röntgenle ölçülür.

Çoğu eğrilik hafiftir: izlem ne demek?

Amerikan Ortopedi Akademisi AAOS'e göre idiyopatik skolyozlu çocukların büyük çoğunluğunda eğrilik hafif kalır ve tedavi gerekmeden yalnızca izlenir. İzlem; belirli aralıklarla muayene ve gerektiğinde röntgen ölçümü yapılması, eğriliğin büyüme boyunca ilerleyip ilerlemediğinin takip edilmesi demektir. Hafif eğrilikli çocuk spor yapabilir, okuluna ve günlük yaşamına aynen devam eder; skolyoz "cam gibi kırılır" korkusuyla çocuğu hareketten kısıtlamak doğru değildir. Düzenli egzersiz ve spor, kasları güçlendirir ve genel sağlığı destekler; ancak dürüst olmak gerekir: egzersizin yapısal eğriliğin derecesini düzeltmesi beklenmez. Yani egzersiz yararlıdır ama "şu hareketi yaparsan eğrilik geçer" vaadi gerçekçi değildir; bu tür vaatlerle takipten kopmak, asıl kaybettiren hatadır.

Korse ne zaman gündeme gelir?

Korse; büyümesi devam eden ve eğriliği orta derecede olup ilerleme riski taşıyan hastalarda, uzman kararıyla kullanılır. Amacı yanlış anlaşılmasın: korse eğriliği düzeltmek için değil, büyüme tamamlanana kadar ilerlemesini yavaşlatmak veya durdurmak için takılır. Bilimsel çalışmalar, uygun hastada yeterli süreyle kullanılan korsenin, eğriliğin cerrahi gerektirecek dereceye ilerlemesini azalttığını göstermiştir. Korsenin tipi, günde kaç saat ve toplam ne kadar süre kullanılacağı; yaşa, eğriliğin derecesine ve büyümenin ne kadarının kaldığına göre uzman muayenesinde belirlenir. Muayene önerisi olmadan internetten korse alıp kullanmak yarar sağlamaz.

Cerrahi: az sayıda hastada, ileri eğriliklerde

Cerrahi, skolyozlu hastaların yalnızca küçük bir bölümünde gündeme gelir: genellikle ileri dereceye ulaşmış, büyümeye ve korseye rağmen ilerlemeye devam eden eğriliklerde düşünülür. Bu ameliyatlarda amaç eğriliğin ilerlemesini durdurmak ve omurgayı daha dengeli bir dizilime getirmektir. Bu tür özellikli cerrahiler, bu konuda deneyimli ileri merkezlerde, hastanın yaşı, eğriliğin derecesi ve genel durumu birlikte değerlendirilerek planlanır. İlk adım her zaman doğru muayene, doğru ölçüm ve doğru yönlendirmedir; "eğrilik gördük, hemen ameliyat" diye bir kural yoktur.