OB Doç. Dr. Orhan BaltaOrtopedi ve Travmatoloji
Doç. Dr. Orhan Balta · Ortopedi ve TravmatolojiTokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Hastanesi · Randevu: 0356 214 44 00 · Mesai dışı 0356 214 50 50
Bu sayfanın karekodu

Avasküler Nekroz (Kemiğin Beslenme Bozukluğu / AVN)

Kısa cevap

Avasküler nekroz (AVN), kemiğin kan akımının bozulması sonucu kemik dokusunun ölmesidir; en sık uyluk kemiğinin yuvarlak başında (kalçada) görülür. Uzun süreli kortizon kullanımı, yoğun alkol ve kalça travmaları başlıca risk etkenleridir. Erken evrede kemiğin içindeki basıncı azaltan eklem koruyucu girişimler mümkündür; baş çöküp eklem bozulduğunda ise kalça protezi gündeme gelir. Erken tanı, eklemi kurtarma şansının anahtarıdır; karar muayenede verilir.

Avasküler nekroz nedir?

Kemik canlı bir dokudur ve beslenmek için sürekli kan akımına ihtiyaç duyar. Bu akım bozulduğunda kemik hücreleri ölür; zayıflayan kemik zamanla içten çatlar ve üzerindeki eklem yüzeyi çökebilir. En sık tutulan bölge, uyluk kemiğinin leğen kemiğine oturan yuvarlak başıdır (femur başı); çünkü bu bölgenin kan desteği sınırlı sayıda damara bağlıdır. Omuz, diz ve ayak bileği de tutulabilir. Hastalık çoğunlukla 30-50 yaş arasında görülür ve hastaların önemli bir kısmında her iki kalçayı birden etkileyebilir.

Kimlerde risk artar?

En sık risk etkenleri; uzun süreli veya yüksek dozda kortizon içeren tedaviler, yoğun alkol kullanımı ve kalça kırığı-çıkığı gibi damarları zedeleyebilen travmalardır. Orak hücre hastalığı gibi bazı kan hastalıkları, derin dalgıçlıkta hızlı yüzeye çıkma ve bazı romatizmal hastalıklar da riski artırır. Bazı kişilerde ise hiçbir neden bulunamaz. Önemli not: kortizon tedavisi birçok hastalıkta gereklidir ve hekim kontrolünde kullanıldığında yeri vardır; riskiniz konusunda endişeniz varsa tedavinizi kendiliğinizden kesmek yerine hekiminizle konuşun.

Belirtiler ve tanı: erken dönem sessiz olabilir

AVN başlangıçta hiç belirti vermeyebilir. En sık ilk yakınma, yürümek ve merdivenle artan kasık ağrısıdır; ağrı uyluğa ve kalçanın yan tarafına vurabilir, ilerledikçe istirahatte ve geceleri de sürer. Erken evrede röntgen tamamen normal görünebilir; bu dönemde hastalığı gösteren en değerli yöntem MR'dır. Bu yüzden risk etkeni taşıyan bir kişide geçmeyen kasık ağrısı, "röntgen temiz" denilerek geçiştirilmemelidir. Benzer ağrıyı kireçlenme, bel kaynaklı sorunlar ve kas zorlanmaları da yapabilir; kesin değerlendirme muayene ve görüntülemeyle yapılır.

Erken evrede eklem koruyucu seçenekler

Kemik başı henüz çökmemişse amaç, eklemi korumak ve çökmeyi önlemektir. En yerleşik girişim, sade bir dille anlatırsak "kor dekompresyonu"dur: ölü kemik bölgesine ince tünel veya tüneller açılarak kemik içindeki basınç azaltılır; bu hem ağrıyı hafifletir hem de bölgeye yeni damarların gelişmesi ve kemiğin kendini onarması için yol açar. Bazı hastalarda bu tünellere kemik grefti eklenir. Başarı, hastalığın evresine ve tutulan alanın büyüklüğüne bağlıdır; en iyi sonuçlar erken evrede alınır. Ağrı denetimi, koltuk değneğiyle yükü azaltma ve altta yatan riskin (örneğin alkolün) düzenlenmesi tedaviye eşlik eder; her girişimde sonuçlar kişiden kişiye değişebilir.

İleri evrede: kalça protezi

Kemik başı çökmüş ve eklem yüzeyi bozulmuşsa, eklem koruyucu girişimlerden anlamlı fayda beklenmez; bu evrede en güvenilir çözüm total kalça protezidir. Aşınan baş ve yuva, metal ve özel plastik-seramik parçalarla değiştirilir; AAOS'a göre kalça protezi tıbbın en başarılı ameliyatları arasındadır ve AVN hastalarında ağrıyı giderip günlük yaşama dönüşü sağlar. Ameliyatın zamanlaması ve size uygunluğu muayene ve görüntülemeyle birlikte kararlaştırılır.

Ne zaman vakit kaybetmeden başvurmalı?

  • Düşme veya kaza sonrası kalçaya hiç basamama ve şiddetli ağrı: aynı gün acil değerlendirme.
  • Kortizon tedavisi görürken ya da yoğun alkol öyküsü varken başlayan ve geçmeyen kasık ağrısı: randevuyu ertelemeyin.
  • Gece ve istirahatte de süren, giderek artan kalça ağrısı: geciktirmeden muayene.
  • Röntgen normal denmiş ama ağrınız haftalardır sürüyorsa: ileri değerlendirme isteyin.

Sık Sorulan Sorular

AVN ile kireçlenme aynı şey mi?

Hayır. Kireçlenme eklem kıkırdağının yavaş aşınmasıdır; AVN ise kemiğin kan akımının bozulup dokunun ölmesidir ve daha genç yaşlarda görülür. Tedavi edilmeyen AVN zamanla eklemde kireçlenmeye yol açabilir; ayrım muayene ve görüntülemeyle yapılır.

Kortizon kullanıyorum; ilacımı bırakmalı mıyım?

Hayır, kendiliğinizden bırakmayın. Kortizon birçok hastalıkta gerekli bir tedavidir ve ani kesilmesi ciddi sorunlara yol açabilir. Endişenizi hem ilacı düzenleyen hekiminizle hem de ortopedi muayenesinde paylaşın; plan birlikte yapılır.

AVN kendiliğinden iyileşir mi?

Femur başındaki AVN'nin tedavisiz düzelmesi nadirdir; hastaların çoğunda hastalık evre evre ilerler ve baş çökebilir. Küçük ve erken saptanmış alanlarda seyrek olarak ilerlemeden kalabilir; izlem ve karar muayenededir.

Diğer kalçamda da çıkar mı?

Olabilir; AVN hastaların önemli bir kısmında iki kalçayı birden tutar. Bu yüzden tanı konduğunda karşı kalça da değerlendirilir ve gerekirse MR ile taranır.

Kor dekompresyonu herkese uygun mu?

Hayır; en çok, baş henüz çökmeden yakalanmış erken evre hastalarda fayda sağlar. Çökme geliştikten sonra bu girişimden anlamlı fayda beklenmez ve protez seçenekleri konuşulur. Uygunluk evreye ve tutulum büyüklüğüne göre muayenede belirlenir.

Protez olursam kaç yıl kullanırım?

Modern kalça protezleri hastaların büyük çoğunluğunda 15-20 yıl ve üzerinde sorunsuz çalışmaktadır; dayanıklılık kilo, aktivite düzeyi ve protezin tipine göre kişiden kişiye değişir. AVN hastaları genç olduğundan ileride yenileme (revizyon) ihtimali planlamaya dahil edilir.

Röntgenim temiz; AVN olmadığım kesin mi?

Hayır. Erken evre AVN röntgende görünmeyebilir; şüphe sürüyorsa en duyarlı yöntem MR'dır. Risk etkeniniz ve geçmeyen kasık ağrınız varsa bunu muayenede dile getirin.

Kaynaklar

Yapın

  • Risk etkeniniz varsa (kortizon tedavisi, yoğun alkol, kalça travması) geçmeyen kasık ağrısını mutlaka muayene ettirin.
  • Ağrılı dönemde hekiminizin önerisiyle koltuk değneği kullanarak kalçaya binen yükü azaltın.
  • Alkol kullanımınızı azaltmak için destek isteyin; bu, hastalığın ilerlemesini etkileyebilen düzeltilebilir bir etkendir.

Yapmayın

  • Kortizon içeren tedavinizi hekiminize danışmadan kesmeyin; ani kesilmesi ciddi sorunlara yol açabilir.
  • "Röntgen temiz" denince süren ağrıyı kapatmayın; erken evre AVN röntgende görünmeyebilir, gerekirse MR istenir.
  • Ağrıyı ağrı kesiciyle bastırıp aylarca yürümeye devam etmeyin; çöken bir başta eklem koruyucu şans kaybedilir.

Ne zaman yardım almalısınız?

  • Aynı gün başvurunDüşme veya kaza sonrası kalçaya hiç basamama ve şiddetli ağrı.
  • Randevu alınİki haftadan uzun süren kasık veya kalça ağrısı — özellikle uzun süreli kortizon tedavisi, yoğun alkol kullanımı veya geçirilmiş kalça travması öyküsü varsa; gece ve istirahatte süren ağrı; röntgen normal denmesine rağmen geçmeyen ağrı.
  • Evde izleyebilirsinizZorlama sonrası başlayıp bir-iki gün içinde azalan hafif kas ağrısı dinlenmeyle izlenebilir; azalmıyor veya tekrarlıyorsa randevu alın.

Aklınızda kalsın

  • AVN'de kan akımı bozulan kemik ölür ve baş çökebilir; en sık kalçada, 30-50 yaş arasında görülür ve iki kalçayı birden tutabilir.
  • Erken evrede kor dekompresyonu gibi eklem koruyucu seçenekler mümkündür; bu pencereyi açık tutan tek şey erken tanıdır ve erken evre röntgende görünmeyebilir.
  • Baş çöküp eklem bozulduğunda en güvenilir çözüm total kalça protezidir; karar evreye göre muayenede verilir.
Kendinizi sınayın

Kendinizi sınayın

Bu sorular öğrenme pekiştirmesi içindir; klinik karar aracı değildir.

Doğru mu, yanlış mı? — Erken evre avasküler nekroz röntgende her zaman görülür.

Yanlış. Erken evre röntgende tamamen normal görünebilir; şüphede en duyarlı yöntem MR'dır. Risk etkeni olan kişide geçmeyen kasık ağrısı ileri değerlendirme gerektirir.

Doğru mu, yanlış mı? — Kor dekompresyonu, baş çökmeden önceki erken evrede en faydalıdır.

Doğru. Girişimin amacı basıncı azaltıp çökmeyi önlemektir; baş çöktükten sonra anlamlı fayda beklenmez ve protez seçenekleri konuşulur.

Doğru mu, yanlış mı? — AVN şüphesi olan kişi kortizon ilacını hemen kendisi kesmelidir.

Yanlış. Kortizon birçok hastalıkta gereklidir ve ani kesilmesi ciddi sorunlara yol açabilir; düzenleme yalnızca ilacı veren hekimle birlikte yapılır.

Bu sayfadaki terimler

Bu sayfadaki terimler

Avasküler nekroz (osteonekroz)
Kan akımı bozulan kemik dokusunun ölmesi.
Femur başı
Uyluk kemiğinin leğen kemiğindeki yuvaya oturan yuvarlak üst ucu.
Kor dekompresyonu
Ölü kemik bölgesine ince tüneller açarak basıncı azaltan ve yeni damarlanmaya yol açan eklem koruyucu girişim.
Kemik grefti
Kemiğin onarımını desteklemek için bölgeye yerleştirilen kemik dokusu.
Total kalça protezi
Aşınan baş ve yuvanın yapay parçalarla değiştirilmesi ameliyatı.

İlgili Konular

Kalça Kireçlenmesi ve Kalça ProteziKasık ağrısı ve çorap giyememe kalça kireçlenmesinin tipik işaretleridir; ilk basamak ameliyatsızdır, protez kararı yaşam kalitesine göre verilir.Protez Ameliyatına Hazırlık: Ameliyattan Önce YapılacaklarKalça ve diz protezi ameliyatının başarısı ameliyattan haftalar önce başlar. Diş ve enfeksiyon odağı taraması, sigara-kilo-şeker kontrolü, evin hazırlanması ve hekime bildirilmesi gereken ilaçlar bu sayfada.Kalça Protezi Ameliyatı Sonrası Güvenli İyileşme: Taburculuktan 3. AyaKalça protezi sonrası ilk 3 ay iyileşmenin en kritik dönemidir. Yatak-tuvalet-araba-merdiven kuralları, çıkık önleme pozisyonları, yara bakımı, egzersizin dozu ve acil işaretler bu sayfada.Protez Sonrası Uyarı İşaretleri: Ne Zaman Endişelenmeli?Kalça ve diz protezi sonrası iyileşme çoğunlukla sorunsuz ilerler; ancak enfeksiyon, çıkık, pıhtı ve protez çevresi kırık gibi tabloların erken tanınması sonucu değiştirir. Hangi belirtide 112, hangisinde aynı gün başvuru gerektiği bu sayfada.
Sorunuz mu var?

OrtoAsistan 7/24 genel bilgi verir; tüm randevu yolları Randevu sayfasında.

Bu rehberin tamamı: drorhanbalta.com/q/f41e75/ — karekodu telefonunuzun kamerasıyla okutabilirsiniz.

Sürüm: 64b2674c · Hekimin bilgisi ve izniyle yayımlanmıştır · Çıktı kaynağı: 24 Ağustos 2026

ACİL DURUMDA 112. Bu belge bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerine geçmez. Hekiminizin size özel verdiği talimat her zaman önceliklidir.

Muayenehanede hastaya verilebilecek tek sayfalık özet çıkar.

Hazırlayan: site editörlüğü · Doç. Dr. Orhan Balta'nın bilgisi ve izniyle yayımlanmıştır; sayfa sayfa hekim incelemesi sürmektedir.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerine geçmez. Hekiminizin size özel verdiği talimat ve taburculuk önerileri her zaman önceliklidir.