Protez Sonrası Uyarı İşaretleri: Ne Zaman Endişelenmeli?

Normal iyileşme ile uyarı işareti nasıl ayrılır?

Ameliyat sonrası ilk haftalarda ameliyat bölgesinde hafif ağrı, ılıklık, şişlik ve morarma doğaldır; bunlar günler-haftalar içinde azalma eğilimindedir. Uyarı işaretinin ortak özelliği yönün tersine dönmesidir: azalmakta olan ağrının yeniden ve giderek artması, sönmekte olan şişliğin büyümesi, kapanmış yaranın yeniden sızdırmaya başlaması ya da hiç olmayan bir bulgunun (ateş, basamama, nefes darlığı) yeni ortaya çıkması. Belirtileriniz farklı nedenlere de bağlı olabilir; kesin değerlendirme muayeneyle yapılır.

Enfeksiyon: en çok korkulan, erken yakalanması en önemli tablo

Protez enfeksiyonu nadirdir ama ciddi bir durumdur; erken tanındığında tedavi şansı belirgin şekilde artar. Amerikan Ortopedi Akademisi AAOS'a göre dikkat edilmesi gereken bulgular şunlardır: yara yerinden akıntı gelmesi ya da yaranın açılması, yara çevresinde artan kızarıklık ve ısı artışı, ateş ve titreme, dinmek yerine giderek artan ağrı ve şişlik. Enfeksiyon ameliyattan hemen sonraki haftalarda görülebileceği gibi, aylar-yıllar sonra vücudun başka bir yerindeki mikrobun kan yoluyla proteze ulaşmasıyla da gelişebilir. Bu nedenle protezli bir hastada eklem üzerinde yeni başlayan ağrı-şişlik hiçbir zaman "kireçlenmedir, geçer" diye geçiştirilmemelidir. Yara akıntısı sürerken kendi kendine pansumanla idare etmek ve başvuruyu geciktirmek, yüzeysel bir sorunun derine ilerlemesine zaman kazandırabilir.

Çıkık: ani ağrı, kısalık ve basamama

Kalça protezinde top-yuva düzeni, özellikle ilk aylarda belirli zorlayıcı hareketlerle yerinden çıkabilir. Tipik tablo anidir: eklemde şiddetli ağrı, bazen "yerinden oynadı" hissi ya da ses, bacağın diğerine göre kısalması ve içe veya dışa dönük durması, bacağın üzerine basılamaması ve hareket ettirilememesi. Bu tablo evde düzeltilmeye çalışılmaz; bacağı zorlamadan, olduğu pozisyonda destekleyip acil servise başvurmak gerekir. Çıkık riskini azaltmak için hekimin ve fizyoterapistin önerdiği hareket kurallarına (özellikle derin çömelme, bacak bacak üstüne atma ve gövdeyi aşırı öne eğme konusunda) ilk dönemde özenle uyulmalıdır.

Pıhtı: bacakta DVT, akciğerde emboli

Büyük eklem ameliyatları sonrası bacak toplardamarlarında pıhtı (derin ven trombozu, DVT) oluşma riski artar; bu nedenle ameliyat sonrası dönemde hekiminizin planladığı pıhtı önleyici tedavi ve erken hareketlenme büyük önem taşır. İngiltere sağlık sistemi NHS'e göre baldırda tek taraflı şişlik, gerginlik, ağrı, ısı ve renk değişikliği DVT'yi düşündürür ve aynı gün değerlendirme gerektirir. Pıhtının bir parçasının koparak akciğere gitmesi (pulmoner emboli) ise hayatı tehdit eder: ani başlayan nefes darlığı, nefes almakla artan göğüs ağrısı, kan tükürme, çarpıntı veya bayılma hissi varsa beklemeden 112 aranmalıdır. "Yürüyünce açılır" diyerek bu belirtilerle evde beklemek en tehlikeli hatadır.

Protez çevresi kırık: düşme sonrası yeni ağrı

Protezli kemik, düşme veya çarpma sonrası protezin çevresinden kırılabilir; buna protez çevresi (periprostetik) kırık denir. Düşme sonrası ameliyatlı bacakta yeni başlayan ağrı, üzerine basamama, şekil bozukluğu veya bacağın kısalması bu açıdan uyarıcıdır. Bu durumda bacağın üzerine basarak "denemek" yerine, bacağı zorlamadan aynı gün acil değerlendirmeye başvurmak gerekir. Kemik erimesi olan hastalarda risk daha yüksektir; düşmenin önlenmesi ve osteoporozun tedavisi bu nedenle protezin ömrünün de parçasıdır.

Diş çekimi ve diğer girişimlerden önce hekiminizi bilgilendirin

Vücudun herhangi bir yerinden kana karışan mikroplar nadiren proteze yerleşebilir. Bu nedenle diş çekimi, diş apsesi tedavisi, endoskopi ve benzeri girişimlerden önce diş hekiminize ve işlemi yapacak hekime protezinizin olduğunu mutlaka söyleyin; gerekirse ortopedi hekiminizle iletişim kurulmasını isteyin. Bu tür işlemler öncesinde koruyucu antibiyotik gerekip gerekmediğine, hastanın risk durumuna göre hekimler karar verir; herkes için otomatik bir kural yoktur ve kendi kendine ilaç kullanılmamalıdır. Ayrıca ağız-diş sağlığının düzenli bakımı ve cilt yaralarının, tırnak batmalarının ve idrar yolu şikayetlerinin zamanında tedavi ettirilmesi, protezi mikroptan korumanın en pratik yollarındandır.