Protez Ameliyatına Hazırlık: Ameliyattan Önce Yapılacaklar

Hazırlık neden bu kadar önemli?

Protez ameliyatı planlı bir ameliyattır; yani acil değildir ve bu, en büyük avantajınızdır. Kırık gibi beklemeye izin vermeyen durumların aksine, protezde vücudu ameliyata en iyi durumda sokmak için zaman vardır. Amerikan Ortopedi Akademisi AAOS'a göre ameliyat öncesi genel sağlık durumunun düzeltilmesi, hem ameliyat sırasındaki riskleri hem de sonrasındaki iyileşme süresini etkiler. Protezin en korkulan sorunu olan protez enfeksiyonunun önlenmesinde ise en değerli adımların bir kısmı ameliyathanede değil, ameliyattan haftalar önce evde ve diş hekimi koltuğunda atılır.

Diş ve enfeksiyon odağı taraması: neden diş hekimine gönderiliyorum?

Protez, vücuda yerleştirilen yabancı bir malzemedir ve mikroplara karşı kendini kemik gibi savunamaz. Vücudun herhangi bir yerindeki iltihap odağından (çürük veya apseli diş, iltihaplı diş eti, idrar yolu iltihabı, ciltteki iyileşmemiş yara, tırnak dibi iltihabı) kana karışan mikroplar, protezin üzerine yerleşebilir. Bu nedenle ameliyattan önce ağız-diş sağlığının gözden geçirilmesi, çürük ve iltihaplı dişlerin tedavi edilmesi yaygın kabul gören bir yaklaşımdır. Aynı şekilde idrar yakınmalarınız, ciltte yara veya mantar gibi sorunlarınız varsa bunları ameliyat öncesi görüşmede mutlaka söyleyin; küçük görünen bir odak, protez için büyük sorun kaynağı olabilir.

Sigara, kilo ve şeker: değiştirilebilir üç risk

Sigara, dokulara giden oksijeni azaltarak yara iyileşmesini bozar; sigara içenlerde yara sorunları ve enfeksiyon daha sık görülür. İngiltere sağlık sistemi NHS'e göre ameliyattan önce sigaranın bırakılması, ameliyata bağlı komplikasyon riskini azaltır; bırakma ne kadar erken olursa yarar o kadar büyüktür. Kilo fazlalığı hem ameliyatı teknik olarak zorlaştırır hem de enfeksiyon ve yara sorunu riskini artırır; ameliyat öncesi verilebilen her kilo lehinizedir. Şeker hastalığı olanlarda ise kan şekerinin ameliyat öncesi dönemde iyi kontrol edilmesi, enfeksiyon ve yara iyileşmesi sorunlarını azaltmanın en etkili yollarından biridir. Bu üç başlıkta hedeflerin nasıl ve hangi sürede tutturulacağı, hekiminizle birlikte planlanır.

İlaçlarınızı eksiksiz bildirin

Ameliyat öncesi değerlendirmede kullandığınız her şeyi söyleyin: reçeteli ilaçlarınız, kan sulandırıcılar dahil kalp-damar ilaçlarınız, şeker ve tansiyon ilaçlarınız, ağrı kesiciler, vitaminler ve aktardan alınan bitkisel ürünler. Bazı ilaçların ameliyattan önce belirli bir süre kesilmesi, bazılarının ise kesinlikle devam edilmesi gerekir; bu kararı kendi başınıza vermeyin, hangi ilacın ne zaman kesilip ne zaman başlanacağını hekiminiz ve anestezi ekibi belirler. Bitkisel ürünler zararsız görünse de bazıları kanamayı artırabilir; "ilaç saymadığınız" ürünleri de mutlaka listenize ekleyin. İlaç kutularını veya güncel ilaç listenizi ameliyat öncesi görüşmeye yanınızda getirmek en pratik yoldur.

Evinizi ameliyattan önce hazırlayın

Ameliyattan sonraki ilk haftalarda yürüteç veya koltuk değneğiyle yürüyeceksiniz; ev bu döneme göre önceden düzenlenmelidir. Kayabilen halı ve kilimleri kaldırın, geçiş yollarındaki kablo ve eşyaları toplayın, gece kalkışları için aydınlatmayı iyileştirin. Banyoya kaymaz paspas, mümkünse duş alanına ve tuvalete tutunma barı ekleyin. Alçak koltuk ve klozetten kalkmak özellikle kalça protezinde zorlayıcıdır; yükseltilmiş klozet oturağı ve kolçaklı, yüksek bir koltuk işinizi çok kolaylaştırır. Sık kullandığınız eşyaları eğilmeden ve uzanmadan alabileceğiniz rafa yerleştirin, ilk haftalar için yemek ve temel ihtiyaç hazırlığı yapın. Yatak odanız üst kattaysa, ilk dönem için giriş katında bir düzenleme düşünün.

Ameliyat günü sizi ne bekler?

Ameliyattan önceki gece, size söylenen saatten sonra bir şey yiyip içmemeniz istenir; bu kural anestezi güvenliği içindir ve mutlaka uyulmalıdır. Hastaneye gelirken rahat, önden giyilebilen kıyafetler ve kaymaz, arkası kapalı bir ayakkabı getirin; takılarınızı ve değerli eşyalarınızı evde bırakın. Ameliyat sabahı anestezi ekibi sizi tekrar değerlendirir ve hangi anestezi yönteminin uygulanacağı konuşulur. Ameliyatın kendisi genellikle bir-iki saat sürer; sonrasında derlenme odasında izlenir, ardından servise alınırsınız. Güncel yaklaşımda hastalar çoğunlukla ameliyatla aynı gün veya ertesi gün fizyoterapist eşliğinde ayağa kaldırılır; erken hareket, iyileşmenin ve pıhtı önlemenin temel parçasıdır.

Ön-rehabilitasyon: ameliyattan önce güçlenmek

Ameliyatı bekleyen dönem, kaybedilecek değil kazanılacak bir dönemdir. Ameliyattan önce bacak kaslarını hekim ve fizyoterapist önerisiyle güçlendirmeye "ön-rehabilitasyon" (prehabilitasyon) denir. Kasları güçlü ve eklem hareketleri açık olan hastalar, ameliyat sonrası yürüteçle yürümeyi ve egzersizleri genellikle daha kolay öğrenir. Ayrıca ameliyattan sonra kullanacağınız yürüteç veya koltuk değneğiyle yürümeyi önceden denemek, merdiven inip çıkmayı öğrenmek de bu hazırlığın parçasıdır. Hangi egzersizlerin size uygun olduğu, eklem hasarınızın derecesine göre değişir; programı kendi başınıza değil, ekibinizle birlikte belirleyin.

Sık Sorulan Sorular

Dişlerimde sorun yokken neden diş hekimine gidiyorum?

Ağızdaki iltihap her zaman ağrı yapmaz; iltihaplı diş eti veya sessiz bir kök iltihabı fark edilmeden kalabilir. Kana karışan mikroplar protez üzerine yerleşebildiğinden, ameliyattan önce ağız-diş sağlığının kontrol edilmesi ve gereken tedavilerin tamamlanması protez enfeksiyonundan korunmanın parçasıdır.

Sigarayı ne zaman bırakmalıyım?

Ne kadar erken, o kadar iyi. Ameliyattan haftalar önce bırakmak yara iyileşmesi ve akciğer sağlığı açısından belirgin yarar sağlar; ancak geç kalınmış sayılan bir zaman da yoktur. Bırakma desteği için hekiminizden yardım isteyebilirsiniz.

Kilo veremezsem ameliyat olamaz mıyım?

Kilo fazlalığı tek başına ameliyata engel değildir; ancak riskleri artırdığı için ameliyat öncesi dönemde kilo vermek her zaman lehinizedir. Karar; kilonuz, eşlik eden hastalıklarınız ve eklem hasarınızın derecesi birlikte değerlendirilerek verilir.

Kan sulandırıcı kullanıyorum; kendim kessem olur mu?

Hayır, kesinlikle kendi başınıza kesmeyin. Bu ilaçların ne zaman kesileceği ve ne zaman yeniden başlanacağı; ilacın türüne, kullanma nedeninize ve ameliyata göre hekiminiz ve anestezi ekibince planlanır. Kendi kararıyla kesmek de kesmemek de ciddi sorunlara yol açabilir.

Bitkisel ürünleri de söylemem gerekir mi?

Evet. Bazı bitkisel ürünler ve takviyeler kanamayı artırabilir veya ilaçlarla etkileşebilir. "İlaç değil" diye düşündüğünüz her şeyi (çaylar, kürler, vitaminler, aktar ürünleri) ameliyat öncesi görüşmede eksiksiz sayın.

Ameliyattan önce neden aç kalıyorum?

Anestezi sırasında midede yiyecek bulunması, mide içeriğinin akciğere kaçması gibi ciddi bir riske yol açabilir. Bu nedenle size söylenen saatten sonra yeme-içme kesilir. Hangi saate kadar neyin serbest olduğunu ekibiniz açıkça söyler; bu kurala harfiyen uyun.

Evde en önce ne hazırlamalıyım?

Düşme riskini azaltan düzenlemeler önceliklidir: kayan halıların kaldırılması, banyoya kaymaz paspas ve tutunma barı, iyi aydınlatma. Ardından kalkmayı kolaylaştıran düzen gelir: yükseltilmiş klozet oturağı ve kolçaklı yüksek bir koltuk, özellikle ilk haftalarda en çok işe yarayan hazırlıklardır.

Kaynaklar

• AAOS OrthoInfo: Preparing for Joint Replacement Surgery
• AAOS OrthoInfo: Preparing Your Home for Joint Replacement Recovery
• NHS: Hip Replacement
• NHS: Knee Replacement
• MedlinePlus: Getting Your Home Ready - Knee or Hip Surgery

Kendinizi sınayın

Kendinizi sınayın

Bu sorular öğrenme pekiştirmesi içindir; klinik karar aracı değildir.

Doğru mu, yanlış mı? — Protez ameliyatından önce çürük ve iltihaplı dişlerin tedavi edilmesi gereksizdir.

Yanlış. Ağızdaki iltihap odağından kana karışan mikroplar protez üzerine yerleşebilir; bu nedenle ameliyat öncesi diş değerlendirmesi ve gereken tedavilerin tamamlanması, protez enfeksiyonundan korunmanın parçasıdır.

Doğru mu, yanlış mı? — Kan sulandırıcı dahil tüm ilaçlar ve bitkisel ürünler ameliyat öncesi hekime bildirilmelidir.

Doğru. Hangi ilacın ne zaman kesilip başlanacağına hekim ve anestezi ekibi karar verir; bitkisel ürünlerin bir kısmı da kanamayı artırabildiğinden liste eksiksiz olmalıdır.

Doğru mu, yanlış mı? — Ev düzenlemeleri ameliyattan sonra, eve dönünce yapılsa da olur.

Yanlış. Yürüteçle döneceğiniz eve önceden hazırlanmak gerekir; kayan halıların kaldırılması, kaymaz paspas, tutunma barı ve yükseltilmiş klozet, düşme riskini azaltmak için ameliyattan önce tamamlanmalıdır.

Bu sayfadaki terimler

Bu sayfadaki terimler

Protez (artroplasti)

Aşınmış eklem yüzeylerinin yapay eklemle değiştirilmesi ameliyatı.

Enfeksiyon odağı

Vücudun herhangi bir yerindeki, mikropların kana karışabileceği iltihap kaynağı; çürük diş, idrar yolu iltihabı, ciltteki iltihaplı yara gibi.

Protez enfeksiyonu

Mikropların protez üzerine yerleşmesiyle gelişen, tedavisi zor olduğu için önlenmesi öncelikli olan sorun.

Kan sulandırıcı

Pıhtılaşmayı azaltan ilaçların genel adı; ameliyat çevresindeki kullanım planı hekimce yapılır.

Ön-rehabilitasyon (prehabilitasyon)

Ameliyattan önce kasları güçlendirmeye ve yürüme yardımcılarını öğrenmeye yönelik hazırlık programı.

Yükseltilmiş klozet oturağı

Klozet yüksekliğini artırarak oturup kalkmayı kolaylaştıran aparat; özellikle kalça protezinde önerilir.