Tetik Parmak (Takılan ve Kilitlenen Parmak)

Tetik parmak nedir, neden olur?

Parmaklarımızı büken kirişler, avuç içinde tünel gibi çalışan bağ halkalarının (makaraların) altından kayarak ilerler. Tetik parmakta bu tünelin girişindeki halka kalınlaşır ya da kirişin üzerinde küçük bir şişlik (nodül) oluşur; kiriş artık tünelden rahat geçemez. Parmak bükülür ama düzelirken şişlik tünele takılır: parmak önce direnir, sonra tıpkı tetik çeker gibi "çıt" diye kurtulur. İlerlemiş durumda parmak bükülü kalır ve ancak diğer elle düzeltilebilir, bazen hiç düzelmez. Amerikan Ortopedi Akademisi AAOS'un hasta bilgilendirmesine göre en sık başparmak ve yüzük parmağı etkilenir; birden fazla parmakta ve iki elde birden görülebilir.

Belirtileriniz farklı nedenlere de bağlı olabilir; kesin değerlendirme muayene ile yapılır.

Belirtiler: sabahları daha belirgin

Tipik yakınmalar; avuç içinde, parmağın kökünde hassasiyet ve küçük bir sertlik, parmak hareketiyle takılma-atlama hissi, "çıt" sesi ve ağrıdır. Şikayetler çoğunlukla sabahları, el bir süre hareketsiz kaldıktan sonra en belirgindir; gün içinde el ısınıp çalıştıkça takılma azalabilir. Bu dalgalanma yanıltıcı olabilir: "gündüz iyiyim" diye beklenen parmaklarda takılma zamanla kilitlenmeye dönüşebilir.

Kimlerde daha sık görülür?

Tetik parmak en sık 40-60 yaş arasında ve kadınlarda görülür. İngiltere sağlık sistemi NHS'e göre şeker hastalığı (diyabet) ve romatoid artrit gibi eklem romatizması olan kişilerde daha sıktır; diyabette birden fazla parmağın etkilenmesi de daha olasıdır. Eli sıkı kavrayarak ve tekrarlayarak çalışmak (el aletleri, makas, sıkma-burma işleri) şikayetleri tetikleyebilir. Tetik parmağı olan kişide karpal tünel sendromu gibi diğer el sorunları da birlikte bulunabilir; muayenede el bir bütün olarak değerlendirilir.

Tedavi: basamak basamak

İlk basamak; parmağı zorlayan kavrama işlerine bir süre ara vermek ya da azaltmak ve hekim önerisiyle parmağı gece düz tutan bir atel kullanmaktır. Erken dönemdeki hafif olguların bir kısmı bu düzenlemelerle yatışır. İkinci basamak kortizon iğnesidir: kirişin tüneli çevresine yapılan bu enjeksiyon, tetik parmakta etkisi en iyi bilinen tedavilerden biridir; NHS'e göre hastaların çoğunda şikayetleri giderir veya belirgin azaltır. Etki bazen haftalar içinde oturur; bir kısım hastada şikayet zamanla tekrarlayabilir ve iğne hekim kararıyla yinelenebilir. Diyabeti olanlarda iğnenin başarı oranı bir miktar daha düşük olabilir ve iğne sonrası birkaç gün kan şekeri yükselebilir; bu nedenle diyabetlilerin işlemi yapan hekime hastalığını söylemesi gerekir. İlaç adı ve dozu kişiye göre hekim tarafından belirlenir.

Ameliyat: küçük, günübirlik ve çoğunlukla kalıcı çözüm

Atel ve iğneyle rahatlamayan ya da parmağı kilitli kalan hastalarda cerrahi gündeme gelir. İşlem, avuç içinde küçük bir kesiden kirişin takıldığı bağ halkasının gevşetilmesidir; çoğunlukla yerel uyuşturmayla, günübirlik yapılır ve hasta aynı gün evine döner. Parmak hareketlerine genellikle hemen başlanır; dikişler alınana kadar yara bakımı ve ağır kavramadan kaçınma yeterlidir. AAOS'a göre bu ameliyat sonrası tetiklenmenin tekrarlaması nadirdir. Bazı merkezlerde aynı gevşetme iğne ucuyla ciltten (perkütan) da yapılabilmektedir; hangi yöntemin uygun olduğuna muayene bulgularına göre hekim karar verir.

Bebeklerde başparmak tetiklenmesi: ayrı bir durum

Bebek ve küçük çocuklarda başparmağın uç ekleminin bükülü kalması, erişkin tetik parmağından farklı bir tablodur. Çoğu zaman ağrısızdır ve aile, başparmağın düzelmediğini fark ederek başvurur; başparmak kökünde küçük bir sertlik ele gelebilir. Küçük yaşlarda bir kısmı kendiliğinden düzelebildiği için önce izlem tercih edilebilir; düzelmeyen çocuklarda küçük bir cerrahi gevşetme ile sonuçlar iyidir. Buradaki karar çocuğun yaşına ve parmağın durumuna göre uzman muayenesinde verilir; erişkinler için anlatılan kortizon iğnesi çocuklardaki bu tabloda uygulanan bir tedavi değildir.