Enkondrom: Kemiğin İçinde Rastlantıyla Bulunan Kıkırdak Odağı

Enkondrom nedir?

Kıkırdak, eklem yüzeylerini kaplayan ve büyüme çağında kemiğin uzamasını sağlayan dokudur. Enkondrom, bu kıkırdak hücrelerinden köken alan ve kemiğin iç kısmında, ilik kanalı içinde gelişen iyi huylu bir tümördür. En sık el parmak kemiklerinde görülür; OrthoInfo enkondromu elin en sık görülen kemik tümörü olarak tanımlar. Uyluk kemiği (femur), kol kemiği (humerus) ve kaval kemiği (tibia) diğer sık yerleşim yerleridir.

Enkondromlar genellikle orta yaşlarda, çoğu zaman da tümüyle rastlantı sonucu saptanır. Omuz ağrısı için çekilen bir MR'da kol kemiğinin içinde, diz MR'ında uyluk kemiğinin alt kısmında sessiz bir enkondromun fark edilmesi günlük pratikte sık yaşanan bir durumdur. Bu tür rastlantısal bulgular çoğu zaman yakınmanın gerçek nedeni değildir; ağrının kaynağı genellikle tendon, eklem veya kas sorunlarıdır.

Nadiren vücutta çok sayıda enkondrom bulunur. Ollier hastalığı adı verilen bu tabloda ve damar yumaklarının eşlik ettiği Maffucci sendromunda izlem daha yakın yapılır; çünkü bu nadir durumlarda kötü huylu dönüşüm riski tek enkondroma göre daha yüksektir.

Belirtiler

Enkondromların büyük çoğunluğu belirti vermez. Belirti olduğunda tablo yerleşime göre değişir:

• El parmaklarında: kemiği içeriden inceltebildiği için küçük bir zorlanma sonrası ağrı, şişlik ve kırık (patolojik kırık) ilk bulgu olabilir; bazen parmakta kalınlaşma fark edilir.
• Uzun kemiklerde: çoğunlukla sessizdir; ağrı varsa önce eklem ve tendon kaynaklı nedenler araştırılır.
• Genel kural: dinlenirken ve geceleri süren, lezyonla aynı bölgede giderek artan ağrı, yalnızca enkondrom demeden daha dikkatli inceleme gerektirir.

Uluslararası kaynakların vurguladığı önemli bir nokta şudur: istirahat ve gece ağrısı, iyi huylu bir kıkırdak lezyonundan çok, nadir görülen düşük dereceli kondrosarkom olasılığını akla getiren bulgulardandır. Bu ayrım hekim değerlendirmesinin konusudur.

Tanı nasıl konur?

İlk basamak düz röntgendir; enkondrom içindeki tipik kireçlenme odaklarıyla çoğu zaman tanınabilir. MR, lezyonun boyutunu, kemik iç duvarıyla ilişkisini ve çevre dokuları değerlendirmede kullanılır. Gerekirse tomografi ve kemik sintigrafisi eklenir.

Enkondromla düşük dereceli kondrosarkomun ayrımı, görüntülemede ve hatta biyopside bile zorlayıcı olabilir; OrthoInfo bu ayrımın deneyimli tümör cerrahları için dahi güç olabildiğini açıkça belirtir. Bu nedenle şüpheli olgularda tek bir tetkikle karar verilmez; ağrının niteliği, lezyonun boyutu, yerleşimi ve zaman içindeki değişimi birlikte yorumlanır. Aralıklı görüntülemeyle karşılaştırma, bu değerlendirmenin en değerli araçlarından biridir.

Tedavi seçenekleri

Belirti vermeyen, tipik görünümlü enkondromlarda tedavi gerekmez; düzenli aralıklarla görüntüleme ile izlem uluslararası kabul gören yaklaşımdır. Hastaların önemli bölümünde süreç yalnızca kontrollerden ibarettir.

Cerrahi tedavi şu durumlarda gündeme gelir: lezyona bağlı ağrı, kemiği belirgin inceltme ve kırık riski, el parmağında kırıkla ortaya çıkma veya izlemde büyüme ve şüpheli değişiklik. Ameliyatta tümör dokusu kazınarak çıkarılır (küretaj) ve oluşan boşluk kemik grefti ya da kemik çimentosu ile doldurulur. Parmak kırığıyla ortaya çıkan olgularda çoğu zaman önce kırığın iyileşmesi beklenir, cerrahi daha sonra planlanır. Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir.

Takip

İzlemdeki amaç, lezyonun stabil kaldığını belgelemektir. Kontrol aralığı genellikle ilk dönemde daha sık tutulur, lezyonun değişmediği görüldükçe açılır. Kontroller arasında yeni başlayan veya nitelik değiştiren ağrı, şişlik ya da hareket kaybı olursa randevu beklenmeden başvurulmalıdır. Cerrahi uygulanan olgularda ise iyileşme ve nüks açısından planlı görüntüleme takibi yapılır.

Sık Sorulan Sorular

Enkondrom kanser midir?

Hayır, enkondrom iyi huylu bir kıkırdak tümörüdür. Kemikte saptanan kitlelerin çoğu gibi tehlikesiz seyreder. Yine de nadir görülen kötü huylu kıkırdak tümörlerinden ayrılması gerektiği için değerlendirme ve izlem şarttır.

Tesadüfen bulundu; tedavi olmam gerekir mi?

Belirti vermeyen tipik enkondromlarda tedavi değil, aralıklı görüntülemeyle izlem önerilir. Tedavi kararı ancak ağrı, kırık riski veya izlemde değişiklik gibi durumlarda gündeme gelir.

Enkondrom kansere dönüşür mü?

Tek enkondromda kötü huylu dönüşüm nadirdir. Çok sayıda enkondromla seyreden Ollier hastalığı ve Maffucci sendromunda risk daha yüksektir. Dönüşüm şüphesi doğuran başlıca bulgular yeni ağrı, büyüme ve görüntüleme değişiklikleridir; bu yüzden düzenli takip önemlidir.

Kondrosarkomdan nasıl ayırt edilir?

Ayrımda ağrının niteliği, lezyonun boyutu ve yerleşimi, görüntüleme bulguları ve zaman içindeki değişim birlikte değerlendirilir. Bu ayrım bazen deneyimli merkezlerde bile zordur; bu nedenle şüpheli olgular kemik tümörleriyle ilgilenen bir hekim tarafından izlenmelidir.

Parmağımdaki kırıkla enkondrom bulundu; ne yapılacak?

Genellikle önce kırığın iyileşmesi sağlanır; tümörün kazınması ve boşluğun greftle doldurulması gerekiyorsa bu daha sonra planlanır. Sıralama ve yöntem, kırığın ve lezyonun durumuna göre kişiye özel belirlenir.

Takipte hangi tetkikler, ne sıklıkla yapılır?

Çoğunlukla düz röntgen, gerektiğinde MR kullanılır. İlk dönemde kontroller daha sık planlanır; lezyon stabil kaldıkça aralıklar açılır. Kesin program lezyonun boyutuna ve yerleşimine göre hekiminizce belirlenir.

Bölgede ağrım var; bu ağrı enkondromdan mı kaynaklanıyor?

Her zaman değil. Rastlantıyla bulunan enkondromların yakınındaki ağrı çoğu zaman tendon, eklem veya kas kaynaklıdır. Ağrının kaynağını ayırt etmek muayene ve görüntülemenin birlikte yorumlanmasını gerektirir.

Ollier hastalığı nedir?

Vücutta çok sayıda enkondromun bulunduğu, kalıtsal olmayan nadir bir durumdur. Kemiklerde şekil farklılıkları yapabilir ve kötü huylu dönüşüm riski tek enkondroma göre daha yüksek olduğundan düzenli uzman takibi gerektirir.

Ameliyatta ne yapılır?

Tümör dokusu özel aletlerle kazınarak temizlenir ve boşluk kemik grefti veya çimento ile doldurulur. Amaç lezyonu temizlemek ve kemiği güçlendirmektir. Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir.

Enkondrom zamanla kaybolur mu?

Genellikle kaybolmaz; beklenen olumlu seyir, yıllar içinde boyut ve görünümünün değişmeden kalmasıdır. Takipteki stabilite, iyi huylu doğanın en güçlü göstergelerinden biridir.

Kaynaklar

• AAOS OrthoInfo: Enchondroma
• AAOS OrthoInfo: Chondrosarcoma
• Cancer Research UK: Bone Cancer Symptoms

Kendinizi sınayın

Kendinizi sınayın

Bu sorular öğrenme pekiştirmesi içindir; klinik karar aracı değildir.

Doğru mu, yanlış mı? — Omuz filminde tesadüfen görülen enkondrom, omuz ağrısının kesin nedenidir.

Yanlış. Rastlantısal enkondromlar çoğu zaman yakınmanın gerçek nedeni değildir; ağrının kaynağı genellikle tendon, eklem veya kas sorunlarıdır. Ayrım muayeneyle yapılır.

Doğru mu, yanlış mı? — Belirtisiz tipik enkondromda ameliyat değil aralıklı görüntülemeyle izlem önerilir.

Doğru. Bu, uluslararası kabul gören yaklaşımdır; cerrahi ancak ağrı, kırık riski veya izlemde büyüme ve şüpheli değişiklik olursa gündeme gelir.

Doğru mu, yanlış mı? — Lezyon bölgesinde geceleri de süren ve giderek artan ağrı önemsizdir.

Yanlış. İstirahat ve gece ağrısı, nadir görülen düşük dereceli kondrosarkom olasılığını akla getiren bulgulardandır; bu ayrım hekim değerlendirmesinin konusudur.

Bu sayfadaki terimler

Bu sayfadaki terimler

Enkondrom

Kemiğin iç boşluğunda (ilik kanalında) gelişen iyi huylu kıkırdak tümörü.

Kondrosarkom

Nadir görülen kötü huylu kıkırdak tümörü; enkondromdan ayrımı deneyimli merkezlerde bile zor olabilir.

Patolojik kırık

Lezyonun içeriden incelttiği kemiğin küçük bir zorlanmayla kırılması.

Küretaj

Tümör dokusunun kazınarak temizlenmesi; oluşan boşluk kemik grefti veya çimentoyla doldurulur.

Ollier hastalığı

Vücutta çok sayıda enkondromun bulunduğu nadir durum; tek enkondroma göre daha yakın izlem gerektirir.