Osteoid Osteoma: Gece Ağrısıyla Tanınan İyi Huylu Kemik Tümörü

Osteoid osteoma nedir?

Osteoid osteoma, kemik yapan hücrelerden kaynaklanan küçük bir tümör odağıdır. Bu odağa nidus adı verilir; OrthoInfo'ya göre nidus genellikle 1,5 santimetrenin altındadır ve daha fazla büyümez. Küçüklüğüne rağmen çevresine güçlü bir uyarı yayar: etrafında kalın, sert bir reaktif kemik tabakası oluşur ve odaktan salınan prostaglandin adlı madde belirgin ağrıya yol açar.

Hastalık en sık 5-25 yaş aralığında görülür; erkeklerde kızlara göre yaklaşık üç kat sıktır. En sık uyluk kemiği ve kaval kemiğinde yerleşir; omurga, el ve ayak kemiklerinde de görülebilir. Ayak kemiklerindeki yerleşim nadirdir ve tanı bu bölgelerde gecikebilir.

Önemli bir bilgi de şudur: osteoid osteoma iyi huyludur, vücuda yayılmaz ve zaman içinde etkinliğini yitirme eğilimindedir. Sorun hayati değil, ağrıya bağlı yaşam kalitesi sorunudur.

Belirtiler

Belirtilerin merkezinde ağrı vardır ve bu ağrının deseni tanı için yol göstericidir:

• Belirli bir noktada hissedilen, künt ve sızlayıcı ağrı
• Geceleri belirgin biçimde artan, çocuğu veya genci uykudan uyandırabilen ağrı
• İltihap giderici ağrı kesicilerle (NSAİİ grubu) kısa sürede belirgin rahatlama
• Aktiviteyle çok ilişkili olmayan, dinlenmeyle tam geçmeyen ağrı
• Bacak yerleşiminde aksayarak yürüme, eklem yakınında yerleşimde şişlik ve hareket kısıtlılığı
• Omurga yerleşiminde ağrılı duruş bozukluğu ve eğrilik

Çocuklarda bu tablo bazen büyüme ağrısı sanılarak aylarca oyalanabilir. Büyüme ağrıları genellikle iki taraflı ve gezicidir; tek noktada, hep aynı yerde ve giderek artan ağrı ise mutlaka incelenmelidir.

Tanı nasıl konur?

Değerlendirme öykü ve muayeneyle başlar; ağrının gece deseni ve ağrı kesici yanıtı öyküde özellikle sorgulanır. Düz röntgende tipik bulgu, ortasında küçük ve daha açık görünen nidus ile çevresindeki kalınlaşmış sert kemiktir. Nidus küçük olduğu için röntgende her zaman seçilemez; bu durumda ince kesitli bilgisayarlı tomografi nidusu göstermede özellikle değerlidir. MR, çevre kemik ve yumuşak dokudaki ödemi gösterir; ancak tek başına yorumlandığında farklı tanılarla karışabilir. Görüntüleme bulguları tipikse biyopsiye çoğu zaman gerek kalmaz; kuşkulu olgularda doku tanısı planlanabilir.

Tedavi seçenekleri

Tedavi kararında belirleyici olan ağrının şiddeti ve hastanın yaşamına etkisidir. Üç ana yol vardır:

İlaçla izlem: Osteoid osteomanın ağrısı iltihap giderici ilaçlara iyi yanıt verir ve tümör yıllar içinde kendiliğinden sönme eğilimindedir. Ağrısı ilaçla kontrol edilebilen ve ilacı sorunsuz kullanabilen hastalarda düzenli hekim kontrolünde bekleme geçerli bir seçenektir; uzun süreli ilaç kullanımının mide ve böbrek üzerindeki etkileri hekim tarafından gözetilir.

Radyofrekans ablasyon: Günümüzde sık kullanılan yöntemdir. Tomografi eşliğinde ciltten ince bir iğneyle nidusa ulaşılır ve odak ısı enerjisiyle etkisizleştirilir. Açık cerrahiye göre daha küçük bir girişimdir ve uluslararası kaynaklarda hastaların çoğunda ağrının kısa süre içinde gerilediği bildirilmektedir.

Cerrahi: Nidusun ameliyatla çıkarılması, ısı uygulamasının riskli olduğu yerleşimlerde (örneğin cilde veya sinire çok yakın odaklar, bazı omurga yerleşimleri) ya da tanının netleştirilmesi gereken olgularda tercih edilebilir. Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir.

Takip

Hangi yol seçilirse seçilsin takip esastır. İlaçla izlenen hastalarda ağrının seyri ve ilaç yan etkileri düzenli kontrol edilir. Girişim uygulanan hastalarda ise ağrının kaybolması beklenir; ağrının sürmesi veya bir süre sonra aynı desenle geri dönmesi, odağın yeniden değerlendirilmesini gerektirir. Kontrol programı hastaya göre planlanır.

Sık Sorulan Sorular

Osteoid osteoma kanser midir?

Hayır. Osteoid osteoma iyi huylu bir kemik tümörüdür; vücuda yayılmaz ve kansere dönüşmez. Kemikte saptanan kitlelerin çoğu gibi tehlikesizdir; yine de tanının doğrulanması için değerlendirme gerekir.

Ağrı neden özellikle geceleri artar?

Tümör odağı, ağrı ve iltihap sürecinde rol oynayan prostaglandin adlı maddeyi salgılar. Bu maddenin etkisi gece belirginleşir; iltihap giderici ilaçların ağrıyı hızla azaltması da aynı mekanizmayla açıklanır.

Ağrı kesiciyle idare etsem, hiç tedavi olmasam olur mu?

Ağrısı ilaçla iyi kontrol edilen hastalarda hekim gözetiminde bekleme geçerli bir seçenektir; tümör yıllar içinde sönebilir. Ancak bu karar, ilacın uzun süreli yan etkileri ve yaşam kalitesi birlikte tartılarak hekimle ortak verilmelidir.

Radyofrekans ablasyon nasıl yapılır?

Anestezi altında, tomografi rehberliğinde ciltten ince bir iğne ile tümör odağına girilir ve odak kontrollü ısı ile etkisizleştirilir. Açık kesi gerektirmez; hastanede kalış genellikle kısadır. Uygunluk, odağın yerleşimine göre değerlendirilir.

Tedaviden sonra tekrarlar mı?

Nidus tam olarak etkisizleştirilemezse ağrı geri dönebilir. Bu durumda görüntüleme yenilenir ve gerekirse işlem tekrarlanır veya farklı bir yöntem planlanır. Ağrının eski deseniyle geri dönmesi mutlaka bildirilmesi gereken bir bulgudur.

Çocuğumdaki ağrı büyüme ağrısı mı, osteoid osteoma mı?

Büyüme ağrıları genellikle iki bacakta, geniş bir alanda ve gezici olur; sabah tümüyle geçer. Hep aynı noktada olan, geceleri düzenli tekrarlayan ve iltihap giderici ilaçla çarpıcı biçimde rahatlayan ağrıda osteoid osteoma akla gelmeli ve muayene yapılmalıdır.

Kendiliğinden kaybolur mu?

Uluslararası kaynaklar, ağrının yıllar içinde kendiliğinden gerileyebildiğini ve tümörün etkinliğini yitirebildiğini bildirir. Ancak bu süre kişiden kişiye değişir; bekleme kararı ağrının şiddetine göre hekimle birlikte verilmelidir.

Hangi görüntüleme yöntemi tümörü gösterir?

Röntgen ilk basamaktır; ancak küçük nidus her zaman seçilemez. İnce kesitli tomografi nidusu göstermede özellikle değerlidir. MR çevre ödemi gösterir ve diğer tanıların dışlanmasına yardım eder. Yöntemler çoğu zaman birlikte kullanılır.

Omurgadaki osteoid osteoma eğrilik yapar mı?

Omurga yerleşiminde kaslardaki korumaya bağlı ağrılı bir eğrilik gelişebilir. Gençlerde ağrılı ve yeni başlayan omurga eğriliği, altta yatan böyle bir odak açısından mutlaka incelenmelidir.

İşlem sonrası spora dönüş nasıl olur?

Dönüş süresi uygulanan yönteme, kemiğin yerleşimine ve kişiye göre değişir. Genel ilke, hekim kontrolünde kademeli dönüştür; kesin program muayene bulgularına göre kişiye özel belirlenir.

Kaynaklar

• AAOS OrthoInfo: Osteoid Osteoma
• AAOS OrthoInfo: Bone Tumor
• NHS: Bone Cancer Symptoms

Kendinizi sınayın

Kendinizi sınayın

Bu sorular öğrenme pekiştirmesi içindir; klinik karar aracı değildir.

Doğru mu, yanlış mı? — Osteoid osteoma zamanla kansere dönüşebilir.

Yanlış. Osteoid osteoma iyi huyludur; vücuda yayılmaz ve kansere dönüşmez. Sorun, ağrının yaşam kalitesini bozmasıdır.

Doğru mu, yanlış mı? — Geceleri hep aynı noktada tekrarlayan ve iltihap giderici ilaçla çarpıcı biçimde rahatlayan ağrıda osteoid osteoma akla gelmelidir.

Doğru. Bu ağrı deseni hastalığın en tipik özelliğidir; büyüme ağrısından farkı tek noktada olması, düzenli tekrarlaması ve ilaca belirgin yanıt vermesidir.

Doğru mu, yanlış mı? — Tedaviden sonra ağrının aynı desenle geri dönmesi önemsizdir.

Yanlış. Nidus tam etkisizleştirilememişse ağrı geri dönebilir; bu bulgu mutlaka bildirilmelidir. Görüntüleme yenilenir, gerekirse işlem tekrarlanır veya farklı bir yöntem planlanır.

Bu sayfadaki terimler

Bu sayfadaki terimler

Nidus

Tümörün merkezindeki küçük odak; genellikle 1,5 santimetrenin altındadır ve daha fazla büyümez.

Prostaglandin

Odaktan salınan, ağrı ve iltihap sürecinde rol oynayan madde; gece ağrısının nedenidir.

NSAİİ

İltihap giderici ağrı kesici ilaç grubu; bu ilaçlarla ağrının belirgin azalması tanıda yol göstericidir.

Radyofrekans ablasyon

Tomografi eşliğinde ciltten ince bir iğneyle girilerek odağın ısı enerjisiyle etkisizleştirilmesi.