Osteokondrom: Kemikte Ağrısız Sert Çıkıntı

Osteokondrom nedir?

Osteokondrom, kemiğin dış yüzeyinden dışarı doğru büyüyen, gövdesi kemik, üst yüzeyi ise kıkırdak bir şapka ile kaplı bir çıkıntıdır. Büyüme plaklarına yakın bölgelerden geliştiği için en sık uzun kemiklerin uç kısımlarında, özellikle diz çevresinde, omuzda ve kalça bölgesinde görülür. İnce bir sapla kemiğe bağlanan (saplı) veya geniş bir tabanla oturan (geniş tabanlı) biçimleri vardır.

Amerikan Ortopedik Cerrahlar Akademisi'nin hasta kaynağı OrthoInfo'ya göre osteokondromlar tüm iyi huylu kemik tümörlerinin yaklaşık yüzde 35-40'ını oluşturur ve en sık görülen iyi huylu kemik tümörü olarak kabul edilir. Genellikle 10-30 yaş aralığında fark edilir. Çıkıntı, çocuğun büyümesiyle birlikte bir süre büyüyebilir; iskelet gelişimi tamamlandığında büyümesinin de durması beklenir.

Olguların büyük bölümünde tek bir çıkıntı vardır. Daha nadir görülen kalıtsal multipl ekzostoz adlı durumda ise vücutta birden çok osteokondrom gelişir; bu tabloda kemiklerde şekil farklılıkları görülebilir ve izlem daha yakın planlanır.

Belirtiler

Osteokondromların çoğu hiçbir belirti vermez. En sık fark edilme biçimi, eklem yakınında ele gelen ağrısız ve sert bir şişliktir. Belirti olduğunda ise bunlar genellikle çıkıntının kendisinden değil, çevresindeki dokulara yaptığı mekanik etkiden kaynaklanır.

• Egzersiz sırasında kasların veya kirişlerin çıkıntıya sürtünmesiyle oluşan ağrı, takılma ya da atlama hissi
• Çıkıntının üzerindeki kese benzeri yapının (bursa) iltihaplanmasına bağlı hassasiyet ve şişlik
• Komşu sinire bası olursa uyuşma veya karıncalanma
• Nadiren damar basısına bağlı belirtiler
• Kemiklerde eğrilik veya boy farkı gibi şekil değişiklikleri (daha çok çok sayıda çıkıntısı olanlarda)

İskelet gelişimi tamamlandıktan sonra çıkıntının yeniden büyümesi ya da daha önce sessiz olan bir çıkıntıda yeni başlayan ağrı olağan kabul edilmez ve değerlendirilmesi gerekir.

Tanı nasıl konur?

Tanının temeli düz röntgendir; osteokondromun görünümü çoğu olguda o kadar tipiktir ki deneyimli bir hekim için röntgen tek başına yeterli olabilir. Çıkıntının üzerindeki kıkırdak şapkanın kalınlığını ölçmek, damar ve sinirlerle komşuluğunu görmek gerektiğinde MR, kemik yapının ayrıntısı için bilgisayarlı tomografi istenebilir. Uluslararası kaynaklar, tipik osteokondromlarda tanı için biyopsiye genellikle gerek olmadığını belirtir. Şüpheli özellikler varsa ileri inceleme ve gerekirse doku tanısı planlanır.

Tedavi seçenekleri

Belirti vermeyen ve tipik görünümlü osteokondromlarda ilk tercih tedavi değil, düzenli aralıklarla izlemdir. Bu yaklaşım hem uluslararası kılavuzlarla uyumludur hem de gereksiz cerrahiden korur.

Cerrahi ile çıkarma şu durumlarda gündeme gelir: geçmeyen ağrı ve mekanik yakınmalar, sinir veya damar basısı, kemikte şekil bozukluğuna yol açma, iskelet gelişimi tamamlandıktan sonra büyümeye devam etme veya görüntülemede şüpheli değişiklikler. Ameliyatta çıkıntı, kıkırdak şapkasıyla birlikte tabanından çıkarılır. Çocuklarda, büyüme plağına yakın çıkıntılarda cerrahinin zamanlaması özel olarak planlanır. Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir.

Takip

İzleme alınan osteokondromlarda kontrol sıklığı yaşa, çıkıntının yerleşimine ve büyüme durumuna göre belirlenir. Kalıtsal multipl ekzostozu olan ve büyümesi süren çocuklarda yıllık düzenli değerlendirme önerilir. Erişkinlikte ise kural basittir: çıkıntı sessiz kaldığı sürece aralıklı kontrol yeterlidir; boyut artışı, yeni ağrı veya his değişikliği olursa kontrol tarihi beklenmeden başvurulmalıdır.