Kemik Metastazı: Kanserin Kemiğe Yayılması ve Tedavi Yolları

Kemik metastazı nedir?

Metastaz, kanser hücrelerinin başladıkları organdan ayrılıp kan yoluyla başka bölgelere yerleşmesidir. Kemik, bu yerleşimin en sık görüldüğü bölgelerden biridir. OrthoInfo, organ kanserlerinin yaklaşık yarısının kemiğe yayılabildiğini belirtir; kemiğe en sık yayılan kanserler meme, prostat, akciğer, böbrek ve tiroid kanserleridir. Kemik iliği kökenli multipl miyelom da kemikte benzer lezyonlar yapabilen ayrı bir hastalıktır.

Önemli bir kavram ayrımı şudur: kemiğe yayılmış meme kanseri, kemik kanseri değildir; kemikte yaşayan meme kanseri hücreleridir ve tedavisi meme kanseri tedavisinin kurallarına göre planlanır. Metastazlar en sık omurgada, leğen kemiğinde, kaburgalarda, uyluk ve kol kemiklerinde görülür. Bazı kanserler kemiği eriterek (litik), bazıları ise düzensiz yeni kemik yaparak (blastik) etki eder; her iki durumda da kemiğin dayanıklılığı azalabilir.

Kemik metastazı bazen bilinen bir kanserin takibi sırasında saptanır; bazen de ilk bulgu kemik ağrısı olur ve araştırma sırasında altta yatan kanser ortaya çıkar.

Belirtiler

• Giderek artan, dinlenmekle geçmeyen, geceleri de süren kemik ağrısı
• Sırt ve bel ağrısında yeni başlayan, inatçı ve ilerleyici karakter
• Küçük bir zorlanmayla veya kendiliğinden oluşan kırık
• Kan kalsiyum yüksekliğine bağlı bulantı, kabızlık, aşırı susama, halsizlik ve dalgınlık
• Omurgadaki tutulumun siniri sıkıştırmasına bağlı bacaklarda güçsüzlük, uyuşma, idrar veya dışkı kontrolünde bozulma (acil bir durumdur)
• Kemik iliği etkilenirse kansızlık ve yorgunluk

Bilinen kanser öyküsü olan bir kişide yeni başlayan ve geçmeyen kemik ağrısı, aksi gösterilene kadar dikkatle incelenmelidir. Öte yandan bel ve sırt ağrılarının büyük çoğunluğunun mekanik nedenlere bağlı olduğunu da hatırlatmak gerekir; amaç kaygı değil, zamanında değerlendirmedir.

Tanı nasıl konur?

Değerlendirme öykü ve muayeneyle başlar. Röntgen ilk basamaktır; kemik sintigrafisi tüm iskeleti tarayarak başka odak olup olmadığını gösterir. Bilgisayarlı tomografi kemik dayanıklılığını, MR özellikle omurgada sinir yapılarıyla ilişkiyi, PET ise gerekli olgularda tüm vücut yayılımını değerlendirir. Kan tetkikleriyle kalsiyum düzeyi ve genel durum incelenir. Bilinen bir kanser öyküsü yoksa veya tablo beklenenden farklıysa, tanıyı kesinleştirmek ve kaynağı belirlemek için biyopsi yapılır; çünkü kemikteki bir lezyonun metastaz mı, kemiğin kendi tümörü mü olduğu tedaviyi tümüyle değiştirir.

Tedavi seçenekleri

Kemik metastazı tedavisi çok disiplinli bir ekip işidir; tıbbi onkoloji, radyasyon onkolojisi, ortopedik onkoloji ve gerektiğinde diğer branşlar birlikte karar verir. Tedavinin hedefleri nettir: ağrıyı azaltmak, kırıkları önlemek veya onarmak, sinir basısını engellemek ve yaşam kalitesini korumak.

Ana kanserin tedavisi temeldir: kemoterapi, hormon tedavileri, akıllı ilaçlar veya immünoterapi, kaynak kansere göre onkoloji ekibince planlanır. Kemiği koruyan ilaçlar (bisfosfonatlar ve denosumab), kemik yıkımını yavaşlatarak kırık ve ağrı gibi sorunların azaltılmasına yardımcı olur. Radyoterapi, ağrılı odakların tedavisinde sık kullanılan etkili bir seçenektir.

Ortopedik cerrahinin rolü özellikle iki alandadır. Birincisi, kırılma riski yüksek görülen kemiklerin çivi, plak veya protezle önceden güçlendirilmesidir; uluslararası kaynaklar, kırık oluşmadan yapılan bu koruyucu cerrahilerin iyileşme sürecini kolaylaştırdığını bildirir. İkincisi, oluşmuş kırıkların tespiti veya eklem bölgesinde protezle onarımıdır; amaç hastayı en kısa sürede yeniden hareketli hale getirmektir. Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir.

Takip

Takip, onkoloji ekibinin ana kanser takibiyle iç içe yürür. Kemik odakları aralıklı görüntülemeyle izlenir; ağrının seyri, hareket düzeyi ve kan değerleri düzenli değerlendirilir. Yeni başlayan veya karakter değiştiren ağrı, bacaklarda güçsüzlük ya da uyuşma gibi bulgular, bir sonraki kontrol beklenmeden ekibe bildirilmelidir.