Yumuşak Doku Sarkomu: Büyüyen Her Yumru Kontrol Edilmeli

Yumuşak doku sarkomu nedir?

Yumuşak doku, vücudun kaslarını, yağ dokusunu, kirişlerini, sinirlerini ve damarlarını kapsayan geniş bir doku ailesidir. Bu dokulardan kaynaklanan kötü huylu tümörlere yumuşak doku sarkomu denir. OrthoInfo'ya göre bu tümörler tüm kanserlerin yaklaşık yüzde 1'ini oluşturur ve her yıl bir milyon kişide yaklaşık 30 yeni olgu görülür; yani gerçekten nadirdirler. Elliden fazla alt tipi tanımlanmıştır; yağ dokusundan kaynaklanan liposarkom, düz kastan kaynaklanan leiomyosarkom ve genç erişkinlerde görülen sinovyal sarkom bunlardan bazılarıdır.

Sarkomlar en sık uyluk olmak üzere kol ve bacaklarda, ayrıca gövdede gelişir. Çocuklarda görülen rabdomyosarkom ayrı bir başlık olup çocuk onkolojisi ekiplerince yönetilir.

Burada dengeyi doğru kurmak gerekir: ele gelen kitlelerin büyük çoğunluğu lipom gibi iyi huylu oluşumlardır. Amaç her yumrudan korkmak değil, hangi yumrunun ileri inceleme gerektirdiğini bilmek ve o incelemeyi ertelememektir.

Belirtiler

Yumuşak doku sarkomunun en sinsi yönü, çoğu zaman ağrısız başlamasıdır. Cancer Research UK ve NHS kaynaklarının ortak vurgusuyla, şu özellikler bir kitlenin daha dikkatle incelenmesini gerektirir:

• Haftalar veya aylar içinde gözle görülür biçimde büyüyen kitle
• 5 santimetreyi aşan (yaklaşık bir golf topundan büyük) kitle
• Kas zarının altında, derinde yerleşen ve sert hissedilen kitle
• Ağrımaya veya bası belirtilerine (uyuşma, karıncalanma) yol açan kitle
• Daha önce çıkarıldığı halde aynı yerde yeniden beliren kitle
• Geçmişte radyoterapi uygulanmış bir bölgede ortaya çıkan kitle

Ağrının olmaması güven verici bir işaret değildir; sarkomlar genellikle ağrısızdır ve ağrı çoğu zaman ancak kitle çevre dokulara bası yaptığında başlar.

Tanı nasıl konur?

İlk değerlendirmede muayene ve çoğu zaman ultrason kullanılır. Şüpheli özellik taşıyan kitlelerde temel tetkik MR'dır; kitlenin boyutunu, derinliğini, damar ve sinirlerle ilişkisini gösterir. Kesin tanı, görüntüleme eşliğinde yapılan iğne (kor) biyopsisiyle konur; alınan doku patolojide incelenerek alt tip ve derece belirlenir. Yayılım taraması için akciğer görüntülemesi yapılır.

Bu noktada çok önemli bir uyarı vardır: şüpheli bir kitlenin görüntüleme ve biyopsi yapılmadan "nasılsa yağ bezesidir" denilerek çıkarılması, sarkom çıkması halinde ciddi sorun yaratır. Plansız yapılan böyle bir cerrahi, tümör hücrelerinin çevre dokulara bulaşmasına yol açabilir ve sonrasında çok daha geniş bir ameliyat gerektirebilir. Uluslararası kaynakların ortak ilkesi şudur: önce görüntüle, gerekiyorsa planlı biyopsi yap, sonra çıkar. Biyopsi giriş yeri de ileride yapılacak ameliyatın kesi hattına göre planlanır.

Tedavi seçenekleri

Yumuşak doku sarkomu tedavisi; ortopedik onkoloji, tıbbi onkoloji, radyasyon onkolojisi, radyoloji ve patolojiden oluşan bir ekibin ortak kararıyla planlanır.

Tedavinin temeli, tümörün çevresinde güvenli bir sağlam doku sınırıyla birlikte çıkarılmasıdır (geniş rezeksiyon). Günümüzde hastaların büyük bölümünde kol ve bacak korunarak cerrahi yapılabilmektedir. Radyoterapi, nüks riskini azaltmak amacıyla ameliyattan önce veya sonra sık kullanılan bir tamamlayıcıdır. Kemoterapi ise her hastada değil; tümörün alt tipine, boyutuna, derecesine ve yayılım durumuna göre seçili olgularda uygulanır. Bazı alt tiplerde hedefe yönelik ilaçlar da gündeme gelebilir. Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir.

Takip

Tedavi sonrası takip iki alana odaklanır: ameliyat bölgesinde olası yerel nüksün izlenmesi (muayene ve aralıklı MR) ve en sık yayılım yeri olan akciğerlerin düzenli görüntülenmesi. Kontroller ilk yıllarda daha sık planlanır, zamanla seyrekleşir. Ameliyat bölgesinde yeni bir sertlik, şişlik veya ağrı fark edilirse kontrol tarihi beklenmeden başvurulmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Vücudumdaki her yumru kanser midir?

Hayır. Ele gelen kitlelerin büyük çoğunluğu lipom ve kist gibi iyi huylu oluşumlardır; sarkomlar nadirdir. Yine de hangi kitlenin zararsız olduğuna elle muayeneyle kesin karar verilemez; büyüyen veya şüpheli özellik taşıyan her kitle görüntülemeyle değerlendirilmelidir.

Bana "yağ bezesi" denildi; yine de kontrol ettirmeli miyim?

Kitle küçük, yüzeysel, yumuşak ve yıllardır değişmiyorsa lipom tanısı çoğu zaman doğrudur. Ancak büyüme, sertleşme, 5 santimetreyi aşma veya derin yerleşim varsa "yağ bezesi" denilerek geçilmemeli, ileri inceleme yapılmalıdır.

5 santimetre ne kadardır, nasıl anlarım?

Yaklaşık bir golf topu büyüklüğüdür. Kitlenizi kabaca bu ölçüyle karşılaştırabilirsiniz; ancak boyut tek ölçüt değildir. Daha küçük olsa bile büyüyen veya derin yerleşimli kitleler de değerlendirilmelidir.

Kitlem ağrımıyor; bu iyiye işaret değil mi?

Ne yazık ki değil. Sarkomlar çoğunlukla ağrısız büyür; ağrı genellikle geç bulgudur. Bu nedenle karar ağrıya göre değil, kitlenin boyutuna, derinliğine ve büyüme hızına göre verilir.

İğne biyopsisi kanseri yayar mı?

Görüntüleme eşliğinde, planlı yapılan iğne biyopsisi güvenli kabul edilen standart bir işlemdir. Giriş yeri, ileride yapılacak ameliyatın kesisine göre seçilir. Asıl risk biyopsi değil, biyopsisiz ve plansız yapılan çıkarma ameliyatlarıdır.

Kitlem çıkarıldı, patoloji sonucu sarkom çıktı; şimdi ne olacak?

Bu durumda telaşa kapılmadan, en kısa sürede bu tümörlerle ilgilenen bir merkeze başvurulmalıdır. Ameliyat bölgesi görüntülemeyle yeniden değerlendirilir; kalıntı tümör olasılığına karşı ek cerrahi ve gerekirse radyoterapi planlanabilir. Belgelerinizi ve patoloji raporunuzu yanınızda götürmeniz süreci hızlandırır.

Neden mutlaka MR isteniyor?

MR, kitlenin gerçek boyutunu, kas zarına göre derinliğini ve damar ve sinirlerle ilişkisini gösteren temel tetkiktir. Hem biyopsinin hem de ameliyatın planı büyük ölçüde MR üzerinden yapılır.

Radyoterapi neden ekleniyor?

Ameliyat bölgesindeki mikroskobik tümör hücrelerini hedefleyerek yerel nüks riskini azaltmak için kullanılır. Ameliyattan önce veya sonra uygulanabilir; zamanlamaya tümörün özelliklerine göre ekip karar verir.

Kemoterapi herkese verilir mi?

Hayır. Kemoterapi kararı tümörün alt tipine, derecesine, boyutuna ve yayılım durumuna göre verilir; birçok hastada cerrahi ve radyoterapi yeterlidir. Sizin için uygun planı onkoloji ekibi belirler.

Tedaviden sonra takip nasıl yapılır?

Ameliyat bölgesi muayene ve aralıklı MR ile, akciğerler düzenli görüntülemeyle izlenir; kontroller ilk yıllarda daha sıktır. Seyir kişiye özeldir; takip programınız tümörünüzün özelliklerine göre düzenlenir. Yeni bir şişlik veya ağrı olursa kontrolü beklemeyin.

Kaynaklar

• AAOS OrthoInfo: Soft Tissue Sarcomas
• NHS: Soft Tissue Sarcoma
• Cancer Research UK: Soft Tissue Sarcoma Symptoms

Kendinizi sınayın

Kendinizi sınayın

Bu sorular öğrenme pekiştirmesi içindir; klinik karar aracı değildir.

Doğru mu, yanlış mı? — Ağrımayan bir kitle kanser olamaz.

Yanlış. Sarkomlar çoğunlukla ağrısız büyür; ağrı genellikle geç bulgudur ve çoğu zaman kitle çevre dokulara bası yaptığında başlar.

Doğru mu, yanlış mı? — Görüntüleme eşliğinde planlı yapılan iğne biyopsisi güvenli kabul edilen standart bir işlemdir.

Doğru. Giriş yeri ileride yapılacak ameliyatın kesisine göre seçilir; asıl risk biyopsi değil, biyopsisiz ve plansız yapılan çıkarma ameliyatlarıdır.

Doğru mu, yanlış mı? — Kitle 5 santimetreden küçükse hiçbir zaman inceleme gerektirmez.

Yanlış. Boyut tek ölçüt değildir; daha küçük olsa bile büyüyen veya derin yerleşimli kitleler de değerlendirilmelidir.

Bu sayfadaki terimler

Bu sayfadaki terimler

Yumuşak doku sarkomu

Kas, yağ, sinir ve damar dokusundan kaynaklanan nadir kötü huylu tümör grubu; elliden fazla alt tipi vardır.

Lipom (yağ bezesi)

En sık görülen iyi huylu yumuşak doku kitlesi.

Kor (iğne) biyopsisi

Görüntüleme eşliğinde iğneyle doku alınması; kesin tanının standart ve güvenli kabul edilen yoludur.

MR

Kitlenin gerçek boyutunu, derinliğini ve damar-sinir ilişkisini gösteren temel görüntüleme; biyopsi ve ameliyat planı büyük ölçüde buna dayanır.

Geniş rezeksiyon

Tümörün çevresinde güvenli sağlam doku sınırıyla birlikte çıkarılması.